عسل پارسی

بابا طاهر عریان

عبدالرحمان جامی

وی  تخلص جامی  را از دوجهت برگزید ، نخست به خاطر   اینکه زادگاهش جام بود و دیگر آنکه رشحات فکریش  از سرچشمه زلال معرفت مرادش شیخ احمد جام معروف به ژنده پیل سیراب میشد.
پدر بزرگ جامی بنام شمس الدین محمد دشتی از محله دشت اصفهان بود و به بخاطر آشوب  سیاسی زمان و   بیدادگری ترکان   در سده ۸ قمری به خراسان کوچ کرد و بعلت دانشی  که داشت  منصب قضاوت یافت و به دشتی معروف شد .و با دختریک نفر از نزدیکان امام محمد شیبانی ازدواج کرد که   ثمره آن کودکی بود به نام احمد و او نیز در همان شهر ازدواج کرد که حاصل ازدواج احمد پسری به نام عبدالرحمان بود که بعد ها به  جامی شهرت یافت .
جامی مقدّمات ادبیات فارسی و عربی را نزد پدرش آموخت و چون پدرش  شهر هرات را برای اقامت خود برگزید، او نیز فرصت یافت تا در مدرسه  نظامیه   هرات که از مراکز علمی معتبر آن زمان بود، مشغول به تحصیل شود و باتحصیل و مطالعه صرف و نحو، منطق، حکمت مشایی، حکمت اشراق، طبیعیات، ریاضیات، فقه، اصول، حدیث، قرائت، و تفسیر از محضر استادانی چون خواجه علی سمرقندی و محمد جاجرمی استفاده‌کندو خود از اساتید برجسته زمان شده و با تصوّف آشنا و مجذوب آن گردد  به‌طوریکه در حلقه مریدان سعدالدین محمد کاشغری نقشبندی درآمد و به تدریج چنان به مقام معنوی خود افزود که بعد از مرگ مرشدش خلیفه طریقت نقشبندیه گردیدالبته هم زمان با این استحاله معنوی به سرودن شعر نیز مشغول بود و ابتدا با تخلص دشتی وسپس با تخلص جامی شعر میسرود و اشعارش بعلت روانی وشیوایی دست بدست میشد . پس از گذشت چند سالی جامی راه سمرقند را در پیش گرفت که در سایه حمایت پادشاه  تیموری الغ بیگ قرار گیرد زیرا دربار او به کانون تجمّع دانشمندان و دانشجویان تبدیل شده بود. در سمرقند نیز موفق شد استادانش را شیفته ذکاوت و دانش خود کند. وبا تکیه زدن بر مقام ارشاد و به نظم کشیدن تعالیم عرفانی و صوفیانه به محبوبیت رسید
بعد از چند سفر که در خراسان انروز و ماوراءالنهر برای  مطالعه بیشتر به سفر حجاز رفت  . در این سفر که به سال 851 – 877 هجری – مسیر  کردستان ، بغداد ، کربلا ، نجف ، مدینه ، مکه ، دمشق ، حلب و تبریز راطی نمود و به خراسان باز گشت که در دیوان جامی موارد بسیاری یافت میشود که به این سفر اشاره و حوادث و زیارت ها و شهر های مختلف را به تصویر کشیده است **
اویکی از بنیانگزاران سبک هندی و روش پیچیده گویی است  . اماجامی  در سروده های  او سبک و روش قدیم و اصیل خراسانی و مضامین رایج سیک عراقی را نیز میتوان یافت .البته این امر یعنی اغتشاش و درهم ریختگی سبک و فقدان روش و شیوه  در شعر جامی تنها ویژه این سراینده نمیباشد یلکه یکی از ویژگی های تاریخ ادبی قرن نهم میباشد .
وی   به افتادگی و گشاده‌رویی معروف بود و با اینکه زندگی‌ای بسیار ساده داشت و هیچ گاه مدح زورمندان را نگفت اما شاهان و امیران همواره به او ارادت می‌ورزیدند و خود را مرید او می‌دانستند. جانشینان الغ بیگ خصوصا سلطان حسین بایقرا و امیر او علیشیر نوایی تا آخر عمر او را محترم می‌داشتند و اوزون حسن آق قویونلو، سلطان محمّد فاتح پادشاه عثمانی و ملک الاشراف پادشاه مصر  هم از ارادتمندان او بودند.
جامی سرانجام در  ۲۷ آبان ۸۷۱ – ۱۷ محرم ۸۹۸ هجری – در  سن ۸۱ سالگی در شهر هرات درگذشت. آرامگاه او در حال حاضر در شمال غربی شهر هرات واقع و زیارتگاه عام و خاص است است. ادامه خواندن “عبدالرحمان جامی”

فریدالدین عطار نیشابوری

عطار از عرفای بزرگ ایران زمین شاعری بلند آوازه ونویسنده ای ارزشمنداست که در قرن ششم هجری قمری میزیسته ونام مبارکش فرید الدین ابو حامد بودهوبین سالهای 513 تا 537هجری قمری متولد شده است  . متاسفانه دقیقا سال ولادت او مشخص نیست  اما محل تولد او روستای ” کدکن ” ازتوابع شهرستان نیشابور میباشد وچون پدرش به شغل عطاری (  فروش دارو ی گیاهی امروزی  ) اشتغال داشته فریدالدین نیز بعد از مرگ پدر همین شغل را انتخاب کرده وبه همین دلیل به “عطار “معروف است . اما عطار به شغل طبابت هم اشتغال داشته که  بیت زیر نشان میدهد بسیار طرف توجه مردم بوده وروزانه گروه کثیری برای معالجه به اومراجعه میکرده اند

به داروخانه پانصد شخص بودند              که در هر روز نبضم می نمودند

به علت شغلی که داشته واوضاع نابسامان روزگار خود ومراوده بسیار با مردم وشناخت درد ها والام هم نوعانش  در اواسط عمر خود دچار تحول  روحی  عظیمی شده وگرایش به  عالم  عرفان انقلاب روحی اورا تکامل بخشیده وجایگاه مردمی واحترام اجتماعی اورا بالابرده است . داستانهایی گفته میشود تا علت این تحول درونی را توجیه کند  که درستی آنها از نظر تاریخی معلوم نیست ولی معروف ترین آنها این است که روزی عطار در دکان خود مشغول به معامله بود که درویشی به آنجا رسید و چند بار با گفتن جمله چیزی برای خدا بدهید از عطار کمک خواست ولی او به درویش چیزی نداد .درویش به او گفت : ای خواجه تو چگونه می خواهی از دنیا بروی؟عطار گفت : همانگونه که تو از دنیا می روی . درویش گفت :تو مانند من می توانی بمیری؟ عطار گفت : بله ، درویش کاسه چوبی خود را زیر سر نهاد و با گفتن کلمه الله از دنیا رفت.عطار چون این را دید شدیدا” منقلب گشت و از دکان خارج شد و مسیرزندگیش برای  همیشه تغییر کرد. اولدست از کسب و کار کشید و به خدمت عارفی بنام  رکن الدین رفت که در آن زمان عارف معروفی بود و به دست او توبه کرد و به ریاضت و مجاهدت با نفس مشغول شد و چند سال در خدمت این عارف به سیرو سلوک پرداخت و سپس بقیه عمر خود را به رسم سالکان طریقت در سفر گذراند و از مکه تا ماورالنهر به مسافرت پرداخت و در این سفرها بسیاری از مشایخ و بزرگان زمان خود را زیارت کرد. تا خود در جرکه مشایخ در آمد و اوازه اودر اطراف واکناف  پیچید واشعار ونوشته های اودست بدست وسینه به سینه نقل شد وهمه اورا بعنوان عارف   ونویسنده ای توانا وشاعری بی نظیر  شناختند وبسیاری برای درک محضرشیخ واستاد روان گردیدند    آثار شيخ به دو دسته منظوم و منثور تقسيم مي شود. آثار منظوم او عبارت است از: 1- ديوان اشعار كه شامل غزليات و قصايد و رباعيات است. 2- مثنويات او عبارت است از: الهي نامه، اسرار نامه، مصيبت نامه، وصلت نامه، بلبل نامه، بي سر نامه، منطق الطير، جواهر الذات، حيدر نامه، مختار نامه، خسرو نامه، اشتر نامه و مظهر العجايب. از ميان اين مثنويهاي عرفاني بهترين و شيواترين آنها كه به نام تاج مثنويهاي او به شمار مي آيد منطق الطير است كه موضوع آن بحث پرندگان از يك پرنده داستاني به نام سيمرغ است كه منظور از پرندگان سالكان راه حق و مراد از سيمرغ وجود حق است كه عطار در اين منظومه با نيروي تخيل خود و به كار بردن رمزهاي عرفاني به زيباترين وجه سخن مي گويد كه اين منظومه يكي از شاهكارهاي زبان فارسي است و منظومه مظهر العجايب و لسان الغيب است كه برخي از ادبا این دو منظومه را به عطار نسبت داده اند وبرخی دیگر این مسئله را رد میکنند

گزیده ای  از اشعار عطار

اي هجر تو وصل جاوداني              اندوه تو عيش و شادماني

در عشق تو نيم ذره حسرت                 خوشتر ز وصال جاوداني

بي ياد حضور تو زماني                       كفرست حديث زندگاني

صد جان و هزار دل نثارت                   آن لحظه كه از درم براني

كار دو جهان من برآيد                گر يك نفسم به خويش خواني

با خواندن و راندم چه كار است؟   خواه اين كن خواه آن، تو داني

گر قهر كني سزاي آنم                            ور لطف كني سزاي آني

 صد دل بايد به هر زمانم                         تا تو ببري به دلستاني

گر بر فكني نقاب از روي                   جبريل شود به جان فشاني

كس نتواند جمال تو ديد                     زيرا كه ز ديده بس نهاني

نه نه، كه به جز تو كس نبيند          چون جمله تويي بدين عياني

در عشق تو گر بمرد عطار                          شد زنده دايم از معاني

غزل دیگری از عطار

   گم شدم در خود چنان كز خويش ناپيدا شدم      

  شبنمي بودم ز دريا غرقه در دريا شدم

سايه اي بودم  ز اول بر زمين افتاده خوار  

راست كان خورشيد پيدا گشت ناپيدا شدم   

ز آمدن بس بي نشان و ز شدن بي خبر   

                   گو بيا يك دم برآمد كامدم من يا شدم   

 نه، مپرس از من سخن زيرا كه چون پروانه اي  

در فروغ شمع روي دوست ناپروا شدم

 در ره عشقش قدم در نِه، اگر با دانشي 

                  لاجرم در عشق هم نادان و هم دانا شدم

چون همه تن مي بايست بود و كور گشت

      اين عجايب بين كه چون بيناي نابينا شدم

 خاك بر فرقم اگر يك ذره دارم آگهي 

    تا كجاست آنجا كه من سرگشته دل آنجا شدم

چون دل عطار بيرون ديد م از هر دو جهان 

              من ز تأثير دل او بيدل و شيدا شدم

می گویند که او در حمله مغولان به شهر نیشابور به دست یک سرباز مغول کشته شد و زمان مرگ او احتمالاً بین سالهای 627 یا 632 هجری قمری بوده است

عکس از محمد نفیسی 1398/3/16نمای آرامگاه      عارف بزرگ شیخ فریدالین عطار نیشابوری

مجدودبن آدم سنائی غزنوی

ابوالمجد مجدود بن آدم سنائی درسال 473هجری قمری، در شهر غزنه واقع در افغانستان امروزی به‌دنیا آمد  ودرسال 545 هجری قمری در همان شهر وفات یافت . این حکیم خردمند در آغاز راه مداح سلاطین وبزرگان زمان خود بود اما خیلی زود در راه کمال ومعرفت گام نهاد و به وعظ وخطابه ونقد اجتماعی روی آورده از دیار خود خارج شد و راه سیر وسلوک در پیش گرفت ابتدا به بلخ رفت وبعد به سرخس سفر نمود واز آنجا عازم هرات ونیشابور شدومجددا به بلخ باز گشت وهمه این سالها درنهایت تنگدستی گذران ایام نمود تا به دروازه های کمال رسید وعزم سفر مکه کرد وپس از بازگشت از سفر حج راه خود را یافته و عاشق و قلندر و عارف شد که تا آخر عمر گرفتار این حالات بود یعنی “زاهدی عارف” شد و  به همین علت  سنایی  شاعری است که  عرفان را به صورت جدی وارد شعر فارسی کرد گرچه  صوفیان پیش از او نیز در اشعار خود مضامین عرفانی را بیان کرده‌اند که می‌توان به شاهنامه فردوسی واشعار منصور حلاج وابوسعید ابوالخیر ودیگران اشاره کرد. اما تصوف سنایی درون مایه زاهدانه دارد وچنانست که از سخنان قلندران و اهل ملامت نیز مایه می‌گیرد . اگر حدیقه سنائی را سر آغاز ورود عرفان به شعر پارسی بگیریم سیر تکامل آن با منطق ا لطیر عطار است که آنرا کاملتر میکند و مثنوی معنوی مولانا آنرا به کمال واوج طراوت خود میرساند . حکیم سنائی  بسیار تحت تاثیر غزالی بوده وازشیوه او پیروی کرده است .

این سخن تحفه ایست ربانی                  رمز اسرارهای روحانی

خاطر ناقصم چو کامل  شد               به سخن های بکر حامل شد

هر نفس شاهدی دگر   زاید           هریک از یک شگرف تر زاید

شاهدانی به جهره همچوهلال         درحجاب حروف زهره جمال

در مقامی که این سخن خوانند        عقل وجان سحرمطلقش دانند

خاکیان جان نثار او سازند                قدسیان خرقه ها در اندازند

آرامگاه حکیم سنائی غزنوی در غزنه

تصویر خیالی از حافظ شیرازی

درحدود سال های ۷۲۶-۷۲۷ هجری قمری  خداوند شهر شیراز را بافتخار تولد کودکی بنام شمس الدین محمد مفتخر نمود که بعدها به خواجه حافظ شیرازی ملقب شد ولسان الغیب نا میده شد وبرای همشه ی تاریخ ،از تابناک ترین ستارگان ادبی ایران زمین باقی خواهد ماند . اودرسن بیست سالگی قران را با ۱۴روایت از حفظ میدانست وبهمین جهت به حافظ شهرت یافت واز جمله شاعرانی است که در ایام جوانی شهرت او حتی از مرزهای ایران نیز گذشت همان طور که خود میفرماید

شکر شکن شوند همه طوطیان هند                  زین قند پارسی که به بنگاله میرود

زمان حیاط حافظ عصر اختناق وکشمکشهای سیاسی وعصر فترت دوره ایلخانی مغولان  وتیمور لنگ بوده ،اما شهر شیراز دراین زمان به یمن هوشیاری اتابکان فارس از هرگونه گزندی مصون و پناهگاه هنرمندان واندیشمندان شده  است . بااین حال دوران سقوط ارزشهای معنوی وجنگهای داخلی بوده وعصر تزویر وریا  ودوران جنگهای داخلی ودر چنین شرایطی حافظ شعر خود دستمایه ارتراق قرارنداده وباشعر به مبارزه با تزویر وریا رفته وباکنایه وتمسخر به اصلاح مردم زمانه وپندارهای آنان پرداخته  اشهارش نه صرفا عاشقانه است ونه صرفا عارفانه بلکه تلفیقی از این دونوع شعراست وبابی است در تلفیق فرهنگ ایران و اسلام وبارندی وهوشیاری سعی در اصلاح الگو های رفتاری زمان خود نموده است وبهمین دلیل اشعار او درهمه زمانها دلنشن مینماید سخنش کنایه آمیزاست وکلمات دربیان او مفهوم ومعنایی غیر از معنای واقعی خود دارد مثلا کلمه رند از يك سو «انسان كامل» است ازمنظر عرفان و از سوي ديگر رند به معناي شخص لاابالي يك لا قباي آسمان جل و گردنكش است وهمچنی کلماتی مثل قلندر وزاهد وشیخ در شعر حافظ در معنای حقیق خود نیست بهر حال برای شناخت بیشتر این مقوله بایدبه تحصیل و جستجو دراین زمینه پرداخت که دراینجا مجال بررسی آین مبحث عمیق نیست واین اشارت مارا بس .

گفتم ؛ غم تـو دارم ، گفتا ؛ غمت سرآیـد              گفتم ؛  که ماه من شو ، گفتا ؛   اگر بـرآیـد

گفتم  ؛ ز مهرورزان رسم وفـا بـیـامـوز              گفتا ؛  ز خوبـرویان ایـن کار    کـمـتــر آیـد

گفتم ؛ که بـر خیـالت راه نـظر بـبـنـدم               گفتا ؛ که شب‌رو ست او از راه  دیـگر آیـد

گفتم ؛ که بـوی زلفت گـمراه عالمم کـرد             گفتا ؛اگر بـدانی هم اوت        رهـبـر آیــد

گفتم ؛ خوشا هوا یی کزبـادصبح خیـزد              گفتا ؛خنـک نـسـیمی کز کوی   دلبـر آیـد

گفتم ؛ که نـوش لعلت ما را بـه آرزو کُشت          گفتا ؛ تـو بـنـدگی کـن کـو بـنـده‌پـرور آیـد

گفتم ؛ دل رحیمت کـی عزم صلح دارد ؟           گفتا ؛مـگـوی بـا کس تـا وقت آن در آیـد

گفتم ؛ زمان عشرت دیـدی که چون سر آمـد ؟         گفتا ؛ خموش حافظ کاین غصّه هم سر آیـد

​***************

دانی که چنگ و عود چه تقریر می‌کنند                   پنهان خورید باده که تعزیر  می‌کنند

ناموس عشق و رونق عشاق می‌برند                   عیب جوان و سرزنش پیر     می‌کنند

جز قلب تیره هیچ نشد حاصل و هنوز                      باطل در این خیال که اکسیر می‌کنند

گویند رمز عشق مگویید و مشنوید                        مشکل حکایتیست که تقریر می‌کنند

ما از برون در شده مغرور صد فریب                        تا خود درون پرده چه تدبیر   می‌کنند

تشویش وقت پیر مغان می‌دهند باز                          این سالکان نگر که چه با پیر  می‌کنند

صد ملک دل به نیم نظر می‌توان خرید                       قومی دگر حواله به تقدیر     می‌کنند

فی الجمله اعتماد مکن بر ثبات دهر                         کاین کارخانه‌ایست که تغییر می‌کنند

می خور که شیخ و حافظ و مفتی و محتسب           چون نیک بنگری همه تزویر می‌کنند

​***************

تاب بنفشه می‌دهد طره مشک سای تو            پرده غنچه می‌درد خنده دلگشای تو

ای گل خوش نسیم من بلبل خویش را مسوز              کز سر صدق می‌کند شب همه شب دعای تو

من که ملول گشتمی از نفس فرشتگان            گوشه تاج سلطنت می‌شکند گدای تو

خرقه زهد و جام می گر چه نه درخور همند            این همه نقش می‌زنم از جهت رضای تو

شور شراب عشق تو آن نفسم رود ز سر                کاین سر پرهوس شود خاک در سرای تو

شاه نشین چشم من تکیه گه خیال توست               جای دعاست شاه من بی تو مباد جای تو

خوش چمنیست عارضت خاصه که در بهار حسن         حافظ خوش کلام شد مرغ سخنسرای تو

​*************

واعظان کین جلوه بر محراب ومنبر میکنند           چون به خلوت میروند آن کار دیگر میکنند

مشگلی دارم زدانشمند مجلس بازپرس            توبه فرمایان چرا خود توبه کمتر میکنند

گوئیا  باور نمیدارند             روز داوری              کاین همه قلب و دغل درکارداورمیکنند

یارب این نو دولتان را برخرخودشان نشان              کاین همه ناز از غلام ترک واستر میکنند

ای گدای  خانقه بر جه  که دردیر مغان                 میدهند آبی که دلها را توانگر      میکنند

حسن بی پایان او چندان که عاشق میکشد             زمره دیگر  به عشق ازغیب سر بر میکنند

بر در میخانه عشق ای ملک  تسبیح   گوی          کاندر آنجا طینت آدم مخمر       میکنند

صبحدم از عرش  نی آمد خوشی عقل گفت             قدسیان  گوئی که شهر حافظ اربرمیکنند

​آرامگاه فخر ادبیات ایران خواجه حافظ در حافظیه شیراز

حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی

پی افکندم  از نظم کاخی بلند

که از باد وباران نیابد گزند

فردوسی  در سال 329هجری قمری برابر با (319 هجری شمسی و یا  941 میلادی) در روستای باژ از توابع توس در خانواده ای از طبقه دهقانان دیده به جهان گشود و در جوانی نظم  شاهنامه را آغاز کردو واثر جاودان خود شاهنامه را با سی هزاربیت شعردر سی سال خلق کردو در واقع ، شیوه جایگزینی زبان پارسی به جای زبان  عرب و ترک را پی ریخت چنان که خود میفرماید.

                                 بسی رنج بردم دراین سال سی

                                عجم زنده کـردم بدیــن پــــارسی

فردوسی  یگانه تاریخ در شعر حماسی و خرد پارسی درسراسرجهان است. اهمیت او در آن است که با آفریدن اثر همیشه جاویدان خود، نه تنها زبان ، بلکه کل فرهنگ و تاریخ و اصالت اقوام ایرانی را جاودانگی بخشید و خود نیز برعظمت کارش آگاه بود و می دانست که با زنده نگه داشتن زبان ویژه پارسی در واقع  ملت ایران  را جاودانگی بخشیده است .

مقدمه شاهنامه:

خداوند نام و خداوند جای                          خداوند روزی ده    رهنمای

به نام خداوند جان و خرد                           کزین برتر اندیشه برنگذرد

خداوند کیوان و گردان سپهر                       فروزنده ماه و ناهید و   مهر

ز نام و نشان و گمان برترست                     نگارنده  بر شده پیکرست

به بینندگان آفریننده را                               نبینی مرنجان دو بیننده را

نیابد بدو نیز اندیشه راه                             که او برتر از نام و از جایگاه

سخن هر چه زین گوهران بگذرد                  نیابد بدو راه جان و خرد

خرد گر سخن برگزیند همی                        همان را گزیند که بیند همی

ستودن نداند کس او را چو هست                میان بندگی را ببایدت بست

خرد را و جان را همی سنجد اوی                در اندیشه  سخته کی گنجد اوی

بدین آلت رای و جان و زبان                         ستود آفریننده را کی توان

به هستیش باید که خستو شوی                ز گفتار بی‌کار یکسو شوی

پرستنده باشی و جوینده راه                      به ژرفی به فرمانش کردن نگاه

توانا بود هر که دانا بود                              ز دانش دل پیر برنا بود

از این پرده برتر سخن‌گاه نیست                 ز هستی مر اندیشه را راه نیست

آرامگاه حکیم ابوالقاسم فردوسی در توس

افتخارحضوردرمحضرحکیم توس

گوشه ای ازباغ بسیار زیبای آرامگاه باعظمت حکیم ابوالقاسم فردوسی

رودکی

ابو عبدالله جعفربن محمد بن حکیم بن عبدالرحمان بن آدم متخلص به رودکی ، نا بینا بود اما نیکو شعر می سرود،نیکو میخواند ونیکو چنگ مینواخت زاده بنج رود  رودک بود وبه این لحاظ به رودکی شهرت یافت درسال 244هجری قمری (برابربا 237هجری شمسی ومطابق با 858میلادی)متولد ودرسال 329هجری قمری درگدشت و نخستین شاعر مشهور ایرانی است که  درقرن جهارم به زبان فارسی دری شعر سروده وبهمین جهت حق ویژه ای برگردن ایرانیان دارد چون بنحو شایسته ای به مقابله اعراب رفته که برای گسترش زبان عرب دربین اقوام زیر نفوذ خود میکوشیدند . وی در دربار سامانیان از احترام ویژه ای برخودار بوده است .میگویند که امیر نصر سامانی بحالت قهر از بخارا خارج شد ومدت مدیدی حاضر نشد به بخارا بر گردد ، از رودکی  خواستند که امیر را راضی کند ،او چنگ بر گرفت وبه اهنگی خوش این ابیات را خواند و امیر چنان تحت تاثیر واقع شد که در همان لحظه دستور داد خیمه وخرگاه را جمع و به بخارا بر گردند .

           ریگ آموی و   درشتی های او             زیر پایم پرنیان    آید همی

آرامگاه حکیم رودکی در بنج رود تاجیکستان 

به نام خداوند جان وخرد

کزین برتر اندیشه برنگذرد

سخن سرایان پارسی

لطفا” نام شاعرمورد نظررا درمحل جستجو بنویسید وکلیک کنید

اگرمطلبی درباره شاعر مورد نظر باشد بلافاصله در اختیارتان گذارده میشود