صفی علیشاه

 

حاج میرزا حسن اصفهانی، در سوم شعبان ۱۲۵۱ هجری قمری  برابر با سوم آذر1214در شهر اصفهان بدنیا آمد. پدرش تاجر بود که از اصفهان به یزد مهاجرت نمود و به همین دلیل میرزا حسن دوران  خردسالی و نوجوانی خود را در یزد گذرانید و  تحصیلات خویش را در این شهر به انجام داد اما در سن ۲۱ سالگی، به شیراز رفت و به میرزا کوچک  رحمت علی شاه قطب دراویش نعمت اللهی سر سپرد و جزو مریدان او گردید و به اصطلاح دراویش، به شرف توبه و تلقین از حضرتش مشرف گردید. وی همچنین در اوایل امر، علاوه بر شیراز، مدتی در کرمان و یزد  اقامت نمود و سپس به هندوستان رفت و برای چند سال در آن دیار اقامت نمود. سپس  از  هندوستان به حجاز رفت و آنطور که خود او در شرح حال خویش نوشته‌ است، در این سفر با اغلب مشایخ ایران و هند و روم ملاقات کرد و از محضر برخی کسب فیض کرد.  در هندوستان به تألیف زبدة الاسرار، که مثنوی منظومی در اسرار شهادت و تطبیق با سلوک الله‌ است، پرداخت  و در همان‌جا به کمک یکی از ارادتمندانش که اهل بمبئی بود، به چاپ رسانید. در سال ۱۲۸۰ هجری قمری از راه هند به زیارت بیت الله مصمم شد، و در مراجعت خویش، مجددا” در هندوستان توقف نمود و از محضر عرفا و مشایخ آنجا استفاده کرد.  در سال ۱۲۸۵ هجری قمری، از طریق مشهد، مقدس به عتبات عالیات رفته، و از سمت شیراز و یزد مراجعت کرد . در سال ۱۲۸۸ هجری قمری، به سمت نمایندگی یا به اصطلاح دراویش، به عنوان شیخ مجاز در دستگیری، از طرف منور علی شاه  جانشین  رحمت علی شاه به تهران آمد  و بزودی بواسطه معلومات، تجربیات و مردم شنا سی که داشت، عده‌ ای از مردم و شاهزادگان و جمعی از بزرگان از هر طبقه، دور او را گرفته، و به وی گرویدند واو تا پایان عمر خویش در تهران ماند و به کار تألیف و تصنیف و ارشاد پرداخت. صفی علی شاه خود علت اقامت طولانی خویش در تهران را، در شرح حال خود بدین مضمون نوشت که بعلت  امن تر بودن دارالخلافه برای امثال من و همچنین حضور سلطان ناصرالدین شاه در این شهر و صاحب علم و هنر شدن و آداب انسانیت یافتن اغلب مردم در سایهٔ پادشاهی وی، در تهران اقامت گزیدم . در سال ۱۲۹۴ هجری قمری، یکی از  مریدان صفی علی شاه بنام شاهزاده سیف الدوله  قطعه زمینی به مساحت دوهزار ذرع در محله شاه آباد تهران را به او تقدیم نمود و  ساخت خانقاهی وسیع در آنرا به انجام رسانید  . که صفی علیشاه سال های پایان عمر خویش را در آنجا گذرانید و در روز چهارشنبه، ۲۴ ذی الحجه سال ۱۳۱۶ هجری قمری برابربا سوم آذر 1314، و در سن ۶۵ سالگی درگذشت ودرهمین خانقاه مدفون گردیدو امروزه نیز زیارتگاه اهل دل است وروزهای یکشنبه ارادتمندان اودر این خانقاه جمع میشوند تا رشته اخوت و ارتباط قلبی وروحانی خود را تقویت نمایند

پس از مرگ صفی علیشاه و بنا به وصیت او، علیخان ظهیرالدوله  با لقب صفا علیشاه به جانشینی وی برگزیده شد. صفی علیشاه مردی فاضل و شاعر و محققی دانشمند بود ازو تفسیری منظوم از قرآن کریم  به جا مانده  و بعلاوه دیوان اشعار او که گنجینه ای ارزشمند است و کتب  بحرالحقایق و زبده الاسرار، عرفان الحق ومیزان المعرفه نیز از آثار اوست

گفتم که به جان تست خون دل نا چیزم 

                                                  گفتا که بود خون ها در ساغر لبریزم

گفتم به جهان صد شور انگیخته ای از لب   

                                             گفتا پس از این بینی شوری که برانگیزم

گفتم دل سودائی مجنون شد وصحرائی

                                                 گفتا که به بند آید چون طره فرو ریزم

گفتم که قیامتهاست ای پرده نشین از تو

                                            گفتا که قیامت بین آن لحظه که بر خیزم

گفتم به گرفتاری جویم ز که دلداری

                                                     گفتا دل اگر داری از زلف دلاویزم

از سلسله کار دل هر چند شده مشکل

                                                 زلف تو نه بگذارد کز سلسله بگریزم

گشتند به غمخواری در ناله و در زاری

                                                 مرغان شباهنگم مستان سحر خیزم

برخاست صفی آسان خود از سر عقل و جان

                                               تا با غمت از پیمان بی این دو بر آمیزم

که خَرد باز خِرد را، که گرفتار جنون شد       

                                          که زند راه سلامت، که دل از پرده برون شد

رخ فرخ بنمودی و دل از خلق ربودی                             

                                        مزن آن خنده ی فرخنده، چه غمها که فزودی

من از آن شب که سَحَر خنده ی جادوی تو دیدم               

                                         همه تن صبح صفت خنده زدم، خرقه دریدم

به کجا میروی ای تازه تر از صبح بهاران                         

                                                 باش تا باتو بهار آید و صبح آید و باران

باش تا باتو شراب آید و شهد آید وشادی                       

                                            شَهِداللَه که درِشهد به گیتی توگشادی

مهربانا تونگشتی، من سودا زده گشتم                        

                                           مهروش ماندی ومن ازتو زمین وارگذشتم

مَه من مَهتری از ماه و بِه از مِهرمَهینی                        

                                         شَفعت را شَفقی بخش به رخسار زمینی

 

 

ای شب از رویت روحانی رویای تو روشن             

                                                 به سیه روزی ما بنگر و روز آر به روزن

تو شکفتی وگل از غنچه سراسیمه برون شد       

                                   طفل شش روزه ندانست که چون آمد و چون شد

به سر چشمه نشستی که گُل ازچهره بشویی   

                             شمه در چشم تو خود شست و سمر شد به نکویی

به دو صد ناز فرود آ که به صد جاه رسیدی           

                                           چه نکویی چه سپیدی مگر ازماه رسیدی

 

برده عقل وهوش ازمن، دلبری، قدح نوشی،                   

                                                  نازنین گل اندامی، یاسمین بناگوشی،

زیرکی، زبر دستی،چابکی قضا شستی                        

                                         روز تا به شب مستی، پای تا به سر هوشی،

مست فتنه اندازی، رند حیلهپردازی،                             

                                                 دل فریب طنازی، بزله گوی خاموشی،

شاهد کمان ابرو، مهوش مسلسل مو،                         

                                                   ریخته فرو گیسو،تا کمرگه از دوشی!

گفتمش نهان تنها، چند میزنی صهبا؟                           

                                          هم توان زدن باما دلق و هم چو می جوشی

گفت شیخ وسجاده، وانگهی کشد باده                       

                                           با چو من بتی ساده، اینت دلق مغشوشی

بشنوند گر خِلقت، برکشند ازخَلقت                             

                                               بر درند هم دَلقت، با هجوم و چاووشی

باشد از غلط رایی، مست وباده پیمایی                         

                                                  با بتان یغمایی، بی حجاب و روپوشی

کفتمش مکن پرخاش، تو حریف ومن غلّاش                   

                                    دهر را بهل، خوش باش، نی به خواب خرگوشی

با من آ به میخانه، وین شکوه شاهانه                         

                                                 آن نیم که ازخانه، گندمم برد موشی

  آمد و  مکرَّم شد،

                              خرقه پوش و محرم شد،

                                                                     رهرویی مسلَّم شد.

حمید مصدق

حمید مصدق 

حمید مصدق فرزند حاج عبدالحسین مصدق در بهمن ماه سال ۱۳۱۸ در شهرستان شهرضا از توابع استان اصفهان به دنیا آمد. بعد‌ها به همراه خانواده اش به اصفهان نقل مکان کردند واو دوران تحصیلات ابتدایی و متوسط را در اصفهان گذرانیدتا به دریافت دیپلم نایل آمد، گرچه ازنظر مالی مشکلی نداشتند فقط آنچه باعث خاطر اورا می آزرد برادر ش بود كه تقریباً یك سال با هم تفاوت سنی داشتند. و این برادر در اثر بیماری آبله  كر و لال شده بود ، اینها {در بچگی} هر دو نفرشان مرض آبله می گیرند. ان برادر گرفتار می شود و روی قوای ذهنی اش اثر می گذارد و حمید سالم می ماند، همیشه می گفت: « اگر من جای او بودم چه می شد؟»

خانواده ی پدر مصدق در اصفهان  زندگی مرفهی داشتند در  یك خانه ی قدیمی كه خیلی قشنگ بود، از آن خانه هایی كه پاگرد دارد با شیشه های رنگی قدیمی و …حمید مصدق در چنین خانواده ای،رشد میکند و  جوانی پر شور و فعال و عاطفی میشود . در  دبیرستان  چند نفر دانش آموز بودند که چهره ی شاخص داشتند كه بعدها همه از مشاهیرکشور شدند. مثل بهرام صادقی ، منوچهر بدیعی ،‌هوشنگ گلشیری .این مدرسه انجمن های مختلفی داشت، انجمن كتاب داشت، انجمن نمایش و انجمن ادبی،‌و  رییس كتابخانه هم حمید مصدق بود و این  دانش آموزان شاخص با هم ارتباط نزدیك داشتند گرچه  همه از مصدق جلو تر و بزرگتربودند.

 مصدق در سال 38 در رشته بازرگانی در تهران پذیرفته شد و پس از آن نیز در رشته حقوق ادامه تحصیل داد.وقتی از اصفهان برای تحصیل به تهران آمده بود « یك خانه دانشجوئی در امیر آباد جنوبی داشت و آنجا زندگی می كرد.یكی از خصلت های بسیار بارز مصدق،‌رفیق بازی او بود و همواره چه به صورت انجمن و چه به صورت های دیگر تلاش می كرد كه دوستان را دور هم جمع كند و با هم نشست داشته باشند در واقع او یك روحیه ی كاملاً اجتماعی داشت و همواره از انزوا می گریخت و به طور طبیعی این خصلت در شغل وكالت وی نیز تاثیر می گذاشت و می توانست او را به صورت یك وكیل موفق نشان دهد به همین دلیل وی وكالت بسیاری از نویسندگان و شاعران را در امور گوناگون به عهده داشت.

اماشعر مصدق،‌علاوه بر جنبه عاشقانه، جهت گیری سیاسی نیز دارد، هر چند كه هرگز به طور مستقیم  فعالیت سیاسی آشكاری نداشته است. البته اگر كار سیاسی را پیوستن به یك حزب بدانیم چنین چیزی در زندگی مصدق نبوده است. .او از سال 1353 به بعد با عنوان وكیل دادگستری در تهران مشغول به فعالیت  شد و از طرف دیگر در مدارس عالی تهران به تدریس اشتغال ورزید از آن پس بود كه به عضویت هیئت علمی دانشگاه علامه طبا طبایی در آمد و در دانشكده حقوق آن دانشگاه به تدریس پرداخت و تا پایان عمر در این سمت بود.

وی پس از اخذ درجه فوق لیسانس  در سال 1351 با خانم لاله خشكنابی برادر زاده استاد شهریار ازدواج كرد.  حاصل این ازدواج دو فرزند به نامهای «غزل» و «ترانه» است.كه مصدق در شعری به نام «حاصل عمر» آنان را ستایش می كند. خانم سیمین بهبهانی در باره همسر مصدق می نویسد:«لاله مثل برگ گل لطیف است و دوست داشتنی، اما كاردان و عاقل، خانه اش از نظافت برق می زند و دو دسته ی گلش، دو نور چشمش، را به خوبی تربیت كرده است. می گویند در زندگی هر مرد موفقی یك زن خوب وجود دارد و لاله این گفته را ثابت می كند.

زندگی نامه حمید صدیق

جنبه رمانتیك شعر حمید مصدق ،‌در كنار مفاهیم سیاسی،‌شعر وی را در میان جوانان گسترش داده  است.

از نظر كارهای علمی و تحقیقاتی،‌ مدتی به همراه اخوان ثالث در حال بررسی و كاروری رباعیات عطار بوده است. می دانیم كه رباعیات عطار «مختار نامه» نام دارد.

مصدق با همكاری آقای صارمی، غزلهایی از حافظ تهیه كرده بود كه چاپ نشده است همچنین غزلهای سعدی را نیز با همكاری آقای اسماعیل صارمی به چاپ رسانده است و رباعیات مولانا را نیز در سال 1360 چاپ و منتشر كرده است.

گزیده اشعار نو حمید مصدق

 

                مرا با سوز جان بگذار و بگذر                             اسیر و ناتوان بگذار و بگذر

              چو شمعی سوختم از آتش عشق                     مرا آتش به جان بگذار و بگذر

              دلی چون لاله بی داغ غمت نیست                    بر این دل هم نشان بگذار و بگذر

                مرا با یک جهان اندوه جانسوز                          تو ای نامهربان بگذار و بگذر                      

               دو چشمی را که مفتون رخت بود                      کنون گوهرفشان بگذار و بگذر

                در افتادم به گرداب غم عشق                          مرا در این میان بگذار و بگذر

                 به او گفتم: حمید از هجر فرسود!                     به من گفتا: جهان بگذار و بگذر

 

**************

 

               گاهی چو آب هستم و گاهی چو آتشم            از این دوگانگی ست که بس درد می‌کشم

                 سویَم میا و روح پریشان من مخوان                اوراق کهنه‌ای ز کتابی مشوشم

                  پرهیز این زمان ز من ای نازینن که من            سر تا به پای شعله و پا تا سر آتشم

                  با پای خویش ز آتش عشق تو بگذرم             خویش آزمای خویشم و روح سیاوشم

                  دارد رواج سکه قلب هنر حمید                     عیب ازمنست  کنون پاک و بی غشم

 

**************

 

               آه چه شام تیره‌ای از چه سحر نمی‌شود               دیو سیاه شب چرا جای دگر نمی‌شود

             سقف سیاه آسمان سوده شده ست از اختران      ماه چه ماه آهنی اینکه قمر نمی‌شود

               وای ز دشت ارغوان ریخته خون هر جوان               چشم یکی به ماتم این‌همه تر نمی‌شود

                مادر داغدار من طعنه تهنیت شنو                   بهر تو طعن و تسلیت گرچه پسر نمی‌شود

               کودک بینوای من گریه مکن برای من                  گر چه کسی به جای من بر تو پدر نمی‌شود

                باغ ز گل تهی شده بلبل زار را بگو           از چه ز بانک زاغها گوش تو کر نمی‌شود

               ای تو بهار و باغ من چشم من و چراغ من          بی همگان به سر شود، بی تو به سر نمی‌شود

**************

تو به من خندیدی

و نمی‌دانستی

من به چه دلهره از باغچه همسایه

سیب را دزدیدم

باغبان از پی من تند دوید

سیب را دست تو دید

غضب آلود به من کرد نگاه

سیب دندان زده از دست تو افتاد به خاک

و تو رفتی

و هنوز…

سال‌هاست که در گوش من آرام آرام

خش خش گام تو تکرار کنان

می دهد آزارم

و من اندیشه کنان غرق این پندارم

که چرا باغچه کوچک ما سیب نداشت؟!

 

**************

دلم برای کسی تنگ است

که آفتاب صداقت را

به میهمانی گلهای باغ می‌آورد

و گیسوان بلندش را به بادها می‌داد

و دستهای سپیدش را به آب می‌بخشید

دلم برای کسی تنگ است

که چشمهای قشنگش را

به عمق آبی دریای واژگون می‌دوخت

و شعرهای خوشی چون پرنده‌ها می‌خواند

دلم برای کسی تنگ است

که همچو کودک معصومی

دلش برای دلم می‌سوخت

و مهربانی را نثار من می‌کرد

دلم برای کسی تنگ است

که تا شمال ترین شمال با من رفت

و در جنوب ترین جنوب با من بود

کسی که بی من ماند

کسی که با من نیست

کسی که…

– دگر کافی ست
در پایان خط “زمینی بودن “در سحرگاه هفتم آذر ماه سال 1377 بود كه با سكته قلبی از این جهان رخت بر بست  و در بهشت زهرا در قطعه هنرمندان و دانشمندان آرام گرفت. روانش شاد. یادش جاوید.

سپیده کاشانی

​​​بانو سپیده کاشانی 

در مرداد ماه سال 1315هجری شمسی در شهر کاشان ودر خانواده ای مذهبی خداوند به حسین آقا با کوچی پدر خانواده دختری داد که اورا سرور اعظم نام نهادند . پدر ومادر اولین وبهترین معلمین او بودند که سالهای کودکی و نوجوانی  اورا با مذهب و شعرآشنا کردند .در شانزده سالگی خانواده  او به تهران کوچ کردند . نقل قول از خود اوست که :در کنار تعالیم دینی با شعر خصوصا اشعار حافظ  مولانا وسعدی انس گرفتم وبه ویژه اشعار لسان الغیب حافظ بشدت مرا تحت تاثیر قرارمیداد وشعر وادبیات نیمی از زندگیم بود .اعتقادات مذهبی وپایبندی به اصول دینی واشنائی با قالب های شعر کلاسیک سرودن شعر را در او وسوسه میکرد وا واشعاری میسرود که مورد توجه وتکریم دیگزان قرارمیگرقت باکوچی( سپیده) را بعنوان تخلص انتخاب کرد وبهمین جهت بعد ها به  سپیده کاشانی مشهور گردید . گرچه همکاری خود را از سال 1347در مطبوعات آغاز کرد اما در سال 1352 شمسی نخستین مجموعه‌ی اشعارش را به نام «پروانه‌های شب» به چاپ رسانید که مورد اقبال عمومی قرار گرفت. خانم سپیده کاشانی پس از پیروزی انقلاب فعّالیّتهای ادبی خود را وسعت بخشید و با رادیو و تلویزیون همکاری موثر برقرار کرد و سروده‌های انقلابی زیادی خلق نمود. و ی  از سال 1360، بعنوان عضو رسمی شعر و ادب وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی انتخاب شد  که این همکاری 10 سال یعنی تقریبا تا اواخر عمرش ادامه یافت، دو  مجموعه‌ی شعردیگرپس از درگذشتش ازو منتشر شد یکی  به نام «سخن آشنا» ویکی بنام«  هزار دامن گل سرخ » .

شعرسپیده کاشانی ازلطافت و ظرافت خاصی برخورداراست که معرف قریحه توانمند این ادیب فرهیخته میباشد .وی به سبک کلاسیک و نو هر دو شعر می‌سرود. ودر سرایش ترانه نیز ویژه گی خاص خودش را داشت . سرانجام در24 بهمن ماه 1371هجری  شمسی بر اثر بیماری سرطان روده  درشهر لندن چشم از  جهان فرو بست وبه جانان پیوست  .جسدش به تهران منتقل ودر قطعه هنر مندان بهشت زهرا سلام الله علیها بخاک سپرده شد .

          دمی جستجو کن، که در دفتر من               بیابی مرا، ای گل خاطر من

          به هر سطر: از پای اندوه نقشی                به هر گام آواز چشم تر من

          مرا دست‌ها پر شد از طول باران                 بلند است از بخت خوش اختر من

           چه شد سِحرِ یشمین باد بهاران                که سبزه به‎خواب‌ست در باور من؟

          سحر جامه از نام من کرده بر تن                 چرا شب کشیده‌ست سر از بر من؟

           من آن بوتۀ بی‌پناه کویرم                          که خاک تب‌آلود شد بستر من

           زمستان سردی‌ست در سینه پنهان            گران‎بار دردی‌ست بر پیکر من

            مرا آتشی هست در جان، که ترسم           به دریاچۀ باد ریزد پر من

            مرا بی من ای دوست آنگه شناسی          که در دست باد است خاکستر من

خاك صحرای جنون ، خاطره مجنون داشت             برگ برگ گل آن چهره به رنگ خون داشت

خار آن از سفر عشق حكایت می كرد                   ریگ زارش سخن از قافله مجنون داشت

نقش پایی كه عیان بود بر آن دشت غریب              داستان سفری در افق گلگون داشت

با صبا چون سخن از داغ شقایق گفتم                   دیدمش شعله نفس زمزمه ای محزون داشت

آنكه با داغ دل لاله سحر كرد شبی                       سیل اشك از مژه مواجتر از جیحون داشت

دل آشفته ما را به اسارت می برد                         كاروانی كه متاعی ز عقیق خون داشت

آه ز آن پرسش معصوم دو چشمان یتیم                  كه اندر آن محكمه از عمر سخن افزون داشت

نقش خاتم به جبین داشت دلارا ، سروی               رایت افراشته بر دوش ، ره گردون داشت

رفت فرهاد و پیامش همه شیرین كاری است          ناقه در اشك غم لاله و شان گلگون داشت

نام اگر یافت سپیده ز ره گمنامی                          عاشقی بود كه عطر سخنش افسون داشت

 

سرود انقلابی از سپیده کاشانی

به‌ خون‌ گر کشی‌ خاک من‌، دشمن‌ من‌

بجوشد گل‌ اندر گل‌ از گلشن‌ من‌.

تنم‌ گر بسوزی‌، به‌ تیرم‌ بدوزی

جدا سازی‌ ای‌ خصم‌، سر از تن‌ من‌.

کجا می‌توانی‌، ز قلبم‌ ربایی‌

تو عشق‌ میان‌ من‌ و میهن‌ من‌.

مسلمانم‌ و آرمانم‌ شهادت

تجلّیِ هستی‌ ست‌، جان‌ كندن‌ من‌.

مپندار این‌ شعله‌ افسرده‌ گردد

که‌ بعد از من‌ افروزد از مدفن‌ من‌.

نه‌ تسلیم‌ و سازش‌، نه‌ تكریم‌ و خواهش

بتازد به‌ نیرنگ‌ تو، توسن‌ من‌.

کنون‌ رود خلق‌ است‌ دریای‌ جوشان‌

همه‌ خوشه‌ خشم‌ شد خرمن‌ من‌.

من‌ آزاده‌ از خاک آزادگانم‌

گل‌ صبر می‌پرورد دامن‌ من‌.

جز از جام‌ توحید هرگز ننوشم‌

زنی‌ گر به‌ تیغ‌ ستم‌ گردن‌ من‌.

بلند اخترم‌، رهبرم‌، از در آمد

بهار است‌ و هنگام‌ گل‌ چیدن‌ من‌

             سروده ای از او بر سنگ مقبره اش نوشته شده که  کمال وعرفان در آن موج میزند

حجره 963 قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) در کنار سایر بزرگان فرهنگ وادب چون مجتبی مینوی

ابوالقاسم حالت ، مرداداوستا ، استاد مشفق کاشانی ،استاد جوادمعروفی موسیقیدان واستاد حسین لاهوتی

عکاس : محمد نفیسی

 

اقبال لاهوری

تصویر علامه اقبال لاهوری شاعر پاکستانی

محمد اقبال لاهوری  معروف به علامه اقبال در۱۸آبان ۱۲۵۶درکشورپاکستان متولد شد ودر اول اردیبهشت ۱۳۱۷در لاهور درگذشت . او سیاستمدار ،متفکرمسلمان  و فیلسوفی بزرگ بود وشعر نیز میسرود . وی اولین کسی بود که ایده یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح نمود که در نهایت کشور پاکستان متولد شد واکنون افبال در این کشور بعنوان شاعر ملی خوانده میشود . مهمترین اثر این متفکر بزرگ مسلمان کتاب تجدید بنای دینی در اسلام است . ضمنا” او نامور ترین شاعر غیر ایرانی است که از کل دواده هزار بیت شعری که سروده هفت هزار بیت آن به زبان پارسی است  .مرجوم دکتر غلی شریعتی درباره اش میگوید او ایرانی ترین خارجی و شیعه ترین سنی است .ا و همواره آرزو داشت تهران روزی حایگاه ژنو دراروپارا بدست آورد .

شعری از این شاعر پاکستانی

آنچه رست از خاک تو ای مرد حر                                آن فروش و آن بپوش و آن بخور

این جهان بینان که خودرا دیده اند                              خود گلیم خویش را     بافیده اند

ای امین دولت      تهذیب ودین                                   آن ید بیضا بر آر         از آستین

خیز و از کار        امم بگشا گره                                  نقشه آفرنگ را         از سر بنه

رشته سود وزیان در دست توست                                آبروی خاوران در دست  توست

اهل حق را زندگی از قوت است                                 قوت هر ملت از    جمعیت است

دانی از افرنگ      واز کار فرنگ                                   تا کجا دربند          رنار فرنگ ؟

گر تو میدانی حسابش رادرست                                  از حریرش نرم تر کرباس توست

بوریای خود به       قالیش مده                                     بیدق خود را به   فرزینش مده

هوشمندی از خم او می نخور                               هرکه خورد ، ا ندر همان میخانه مرد

 

یک دوبیتی بسیار پرمحتوا از ا و

 

آدم از بی بصری            بندگی آدم کرد                     گوهری داشت ولی       نذر قباد وجم کرد

یعنی از خوی غلامی زسگان پست تر است             من ندیدم که سگی پیش سگی سر خم کرد

 

ودوبیتی دیگری ازا و

 

چون شود اندیشه قومی خراب                          ناسره گردد بدستش سیم ناب

میرد اندر سینه اش قلب سلیم                         درنگاه او       کج آید  مستقیم

آرامگاه این شاعر  متفکر وفیلسوف بزرگ  درلاهور پاکستان

نفرمائید این همه شاعر ایرانی چرا رفته ام سراغ شاعر پاکستانی .  گفتار خوب از دهان هرکه درآید   باید بگوش جان شنید و برای  انکه بدانیم چگونه باید اساتید سخن را احترام کرد ، ما مزار بسیاری از شعرای بزرگمان را نمیدانیم که در  کجاست .

محمد رضا آقا سی

محمدرضااقاسی ، در تاریخ 22فروردین ماه سال 1338در تهران در خانواده ای مذهبی دیده به جهان گشود واورا محمد رضا نامیدند ، چون شعر وشاعری در بطن زندگی خانوادگی او ساری وجاری بود تاثیر عمیقی بر روح وجان او گذاشت . بعد از اتمام دوره ابتدائی جهت ادامه تحصیل به هنرستان تجسمی رفت وی گمشده خود را در آنجا نیافت وبا مدرک سیکل ترک تحصیل کرد واز سال1345در زمینه شعر به فعالیت پرداخت تا در سن 27سالگی یعنی در سالهای55و56به عضویت انجمن های ادبی آن زمان در آمد و از محضر اساتیدی چون  مهرداد اوستا ویوسف میر شکاک بهره برد . ازسالهای۱۳۶۸ببعد رسما” بعنوان شاعری نام آشنا به مردم معرفی گردیدونام محمد آقاسی که مدتی نیز در جبهه های جنگ تحمیلی در مناطق شوش دانیال و جزیره مجنون وسه راه جفیر وشلمچه فعالیت کرده بود بعنوان شاعر وهنرمندی نامی مطرح شد . او که با مثنوی بلند شیعهدر جامعه شناخته شد ، اشعار زیادی در خصوص جبه های جنگ و همچنین اهل بیت سروده است .  محمد رضا آقا سی ، شاعرومثنوی سرای اهل بیتعصمت وطهارت درسن 46سالگی ودر اوج محبوبیت بامداد روز سه شنبه سوم خرداد 1384به علت عارضه قلبی در مرکز تخصصی قلب تهران  به دیدار محبوب شتافت وپیکر وی روز 5خرداد ماه از مقابل معراج شهدای تهرا ن تشییع ودر قطعه 25 شهیدان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد .

شایداین جمعه بیاید شاید

خبر آمد خبری درراه است سر خوش آن دل که از آن آگاهست

شاید این جمعه بیاید شاید پرده از چهره گشاید شاید

دست افشان پای کوبان میروم بر در سلطان خوبان میروم

میروم بار دگر مستم کند بی سر و بی پاوبیدستم کند

میروم کز خویشتن بیرون شوم درپی لیلا رخی مجنون شوم

هر که نشناسد امام خویش را برکه بسپارد زمام خویش را

باهمه لحظه خوش آوائیم دربه درکوچه تنها ئیم

ای دوسه نا کوچه زما دورتر نغمه تو از همه پرشورتر

کاش که این فاصله راکم کنی محنت این قافله را کم کنی

کاش که همسایه ما میشدی مایه آسایش ما میشدی

هرکه به دیدار تونایل شود یک شبه حلال مسایل شود

دوش مرا حال خوشی دست داد سینه مارا عطشی دست داد

نام تو بردم لبم آتش گرفت شعله به ئامان سیاوش گرفت

نام تو آرامش جان منست نامه نو خط امان من است

ای نگهت خاستکه آفتاب بر من ظلمت زده یک شب به تاب

پرده بر انداز زچشم ترم تا بتوانم به رخت بنگرم

ای نفست یار ومددکار ما کی وکجا وعده ی دیدار ما

دل مستمندم ای جان به لبت نیاز دارد به هوای دیدن تو هوس حجاز دارد

به مکه آمدم ای عشق تا تورت ببینم توئی که نقطه عطفی به اوج آئینم

کدام گوشه مشعر کدام کنح منا به شوق وصل تو در انتظار بنشینم

ای زلیخا دست از دامان یوسف بازکش تا صبا پیراهنش را سوی کنعان آورد

ببوسم خاک پاک جمکران را تجلی خانه پیغمبران را

خبر آمد خبری در راه است سر خوش آن دل که از آن اگاه است

شاید این جمعه بیاید شاید پرده از چهره گشاید شاید

شیعه یعنی شوق یعنی انتظار صاحب آیینه تا صبح بهار

شیعه یعنی سالک پا در رکاب تا که خورشید افکند از رخ نقاب

شیعه یعنی وعده ای با نان جو کشت صد آیینه تا فصل درو

شیعه یعنی قسمت یک کاسه شیر بین نان خشک خود یا یک اسیر

شیعه یعنی تیغ تیغ موشکاف شیعه یعنی ذوالفقار بی غلاف

شیعه یعنی امتزاج نار ونور شیعه یعنی راس خونین در تنور

شیعه یعنی هفت وادی اضطراب شیعه یعنی تشنگی در شط آب

شیعه یعنی دست بیعت با غدیر بارش ابرکرامت بر کویر

شیعه یعنی عدل و احسان ووقار شیعه یعنی انحنای ذوالفقار

شیعه یعنی شرح منظوم طلب از حجاز و کوفه تا شام و حلب

شیعه یعنی یک بیابان بی کسی غربت صد ساله بی دلواپسی

شیعه یعنی صد بیابان جستجو شیعه یعنی هجرت از من تا به او

شیعه یعنی دست بیعت با غدیر بارش ابر کرامت بر کویر

شیعه یعنی عدل و احسان و وقار شیعه یعنی انحنای ذوالفقار

شیعه یعنی وعده ای با نان جو کشت صد آیینه تا فصل درو

شیعه یعنی قسمت یک کاسه شیر بین نان خشک خود با یک اسیر

شیعه یعنی عشقبازی با خدا یک نیستان تکنوازی با خدا

شیعه یعنی هفت خطی در جنون شیعه توفان می کند در کاف و نون

شیعه یعنی تندر آتش فروز شیعه یعنی زاهد شب، شیرروز

شیعه یعنی شیر، یعنی شیر مرد شیعه یعنی تیغ عریان در نبرد

شیعه یعنی تیغ، تیغ موشکاف شیعه یعنی ذوالفقار بی غلاف

شیعه یعنی سابقون السابقون شیعه یعنی یک تپش عصیان و خون

شیعه باید آبها را گل کند خط سوم را به خون کامل کند

خط سوم خط سرخ اولیاست کربلا بارزترین منظور ماست

شیعه یعنی بازتاب آسمان بر سر نی جلوه رنگین کمان

شیعه یعنی امتزاج نار و نور شیعه یعنی رأس خونین در تنور

شیعه یعنی هفت وادی اضطراب شیعه یعنی تشنگی در شط آب

شیعه یعنی دعبل چشم انتظار می کشد بر دوش خود چل سال دار

شیعه باید همچو اشعار کمیت سر نهد برخاک پای اهل بیت(ع)

یا فرزدق وار در پیش هشام ترک جان گوید به تصدیق امام

مادر موسی که خود اهل بلاست جرعه نوش از باده جام بلاست

در تب پژواک بانگ الرحیل می نهد فرزند بر دامان نیل

نیل هم خود شیعه مولای ماست اکبر اوییم و او لیلای ماست

آرامگاه مرحوم محمد رضا آقاسی دربهشت زهرا

قطعه شهدا

 

حمید سبزواری

 

حمیدسبزواری  معروف به پدر شعر انقلاب

نامش حسین آقا ممتحنی بود و  از سیزده سالگی  شعر میگفت وحمید تخلص میکرد ،بعدها به حمید سبزواری شهرت یافت تا آنجا که بعد از انقلاب اسلامی شعر او را شناسنامه زمانبندی انقلاب دانستند زیرا کمتر حادثه یا رویدادی بعد از انقلاب روی داده است که انعکاس آن در شعر او نیامده باشد.اودرسال ۱۳۰۴ درشهر سبزوار متولد شد .پدرش ،«‌عبد الوهاب، پیشه‌ور ساده‌ای بود که قریحه شعری هم داشت. ، قبل از مدرسه، قرآن را در خانه و نزد مادرش آموخته‌بود. او بعداً به مدرسهٔ شیخ حسن داورزنی رفت. نوجوانی وجوانی سبزواری در دوران حکومت رضا شاه پهلوی گذشت و تحولات این دوره ازتاریخ وجنگ بین المللی بر روحیه وی تأثیر گذاشتند. . در آن سنین نوجوانی از روی کنجکاوی به احزاب و گروه‌های سیاسی مختلف سر می‌زد تا با آرا و نظرات آن‌ها آشنا شود، کتابفروشی  به نام خسروی شعرهای حمید را چاپ کرد و فروخت. حمید می‌خواست این کار را در تهران نیز انجام بدهد لیکن در آن زمان موفق به این کار نشد..وی در ۱۳۳۱ ازدواج کرد و یک سال بعد از ازدواج، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای حمید گرفتاری‌هایی به وجود آورد و او تحت تعقیب قرار گرفت. سبزواری مدتی متواری بود و مدت زمانی را در اسفراین مخفی شد.لیکن بعدا خود را به شهربانی سبزوار معرفی کرد و 4 سال در وضعیت بلاتکلیفی و تعلیق طی کرد تا سرانجام تبرئه شد. ابتدا به شغل معلمی مشغول شد، سپس کارمند بانک بازرگانی در تهران شد اما همچنان به سرودن شعر ممارست مینمود   .ضمنا در رشته ادبیات تحصیل کرده و سال‌ها سابقه تدریس در همین رشته را در کارنامه دارد.سبزواری دارای مدال درجه یک هنر در رشته ادبیات است و اولین شاعری است  که کتاب شعرش با عنوان(سرود درد) در سال 1375 کتاب سال شناخته شد. اوبا اشعار انقلابی خود که بیشتر به شکل سرودهای انقلابی پخش میشد طوفان به پا میکرد و هر سرودش پتک کوبنده ای بود که پایه های  رژیم سلطنتی را به لرزه می انداخت وشور انقلابی در جامعه ایران برمی انگیخت سردوهائی چون(خمینی ای امام ،خمینی ای امام )  ویا  ( آمریکا آمریکا  مرگ به نیرنگ تو ) یا (این صبح آزادیست کزخاوران خیزد )ویا سرود (ازصلابت  ملت و ارتش و سپاه ما )ویا بر (خیزید  برخیزید  برخیزید ) وده ها سرود وترانه دیگربهمین دلیل خود را بازنشسته کرد تا تمام توان خود را برای فعالیت‌های فرهنگی هنری صرف کند و صدا وسیمااوراجذب کرد  و از آن زمان در شورای شعر مشغول به کار شد.اوجوایز زیر را درکارنامه خود ثبت نمود

  • نشان درجه یک فرهنگ و هنر (۱۳۷۱)
  • چهره ماندگار دوره سوم (۱۳۸۲)
  • نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر (۱۳۹۳)

بالاخره درتاریخ  ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ در (تهران )درگذشت . وپیکر او به زادگاهش سبزوار منتقل گردید

وقت است تا برگ سفر، بر باره بندیم

دل بر عبور از سد خار و خاره بندیم

از هر کران بانگ رحیل آید به گوشم

بانگ از جرس برخاست وای ِمن خموشم

دریادلان راه سفر در پیش دارند

پا در رکاب ِ راهوار خویش دارند

گاه سفر را چاووشان فریاد کردند

منزل به منزل حال ره را یاد کردند

گاه سفر آمد، نه هنگام درنگ است

چاووش می گوید که ما را وقت تنگ است

 

کیست امشب حلقه بر در می‌زند

میهمانی، آشنایی، محرمی؟

یا که ره گم کرده‌ای آزرده جان

تا بیاساید ز رنج ره دمی؟

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

هرزه مستی، رانده از میخانه‌ای

در پی میخانه اینجا آمده

تا بگیرد باز هم پیمانه‌ای

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

رسته از زنجیرها دیوانه‌ای‌ست

با جهان دردمندان آشنا

وز جهان عاقلان بیگانه ای‌ست؟

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

سائلی با صد تمنا آمده؟

یا که محرومی ز محرومان شهر

رانده از هر سو به اینجا آمده

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

آه شیطان است بازی می‌کند

تا بترساند مرا این نیمه شب

در پس در صحنه‌سازی می‌کند

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

باد ولگرد است می‌کوبد به در

می‌برد هر شب مرا از دیده خواب

می‌زند هر دم به این ویرانه سر

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

هیچکس را من ندارم انتظار؟

پیک غم پیغام مرگ آورده است

تا چه می‌خواهد ز جان بی قرار

 

برآیید برآیید به وحدت بگرایید

که از شاخ وفایید که از اصل ولایید

شما امت خاصید، شما اسوه ناسید

شما اُس اساسید، شما باب رجایید

اگر رمز هبوط است، شما سر فرودید

اگر راز عروج است، شما مرغ هوایید

اگر کشتی نوح است، شما عرشه نشینید

اگر ورطه نیل است، شما دست و عصایید

اگر آتش شرک است، شما برد و سلامید

اگر مروه عشق است، شما عین صفایید

اگر مصر جمال است، در آن خطه عزیزید

اگر ملک جلال است، امیرالامرایید

نه پرویز تبارید که پرویز شکارید

نه شبدیز سوارید، که بر بال همایید

گر از ترک و طرازید ور از قدس و حجازید

شما محرم رازید، که در بزم خدایید

کجا خانه علم است به حکمت در علمید

کجا پهنه رزم است، شما مرد غزایید

اگر دُرد به جام است، صبوحی زده گامید

وگر زهر به کام است، شما کامروایید

چه از تیر و چه از تیغ، شما روی نتابید

که در جوشن عشقید که از کرب و بلایید

شما صبح نویدید، شما پیک امیدید

شما شعر «حمید» ید شما روح فزایید

ز کثرت نهراسید، به وحدت بگرایید

که آئینه توحید، شمایید شمایید

 

آرامگاه حسین آقا ممتحنی مشهور به حمید سبزواری در شهرستان سبزوار

حسین منزوی

شادروان حسین منزوی

حسین منزوی در اول مهر ماه سال ۱۳۲۵ در شهر ستان زنجان به دنیا آمد. پدر و مادرش معلم روستاهای زنجان بودند. بهمین دلیل وی در فضای ساده وآرام روستاهای نیک‌پی، کرگز و پیرسقا یا پیرزاغه در دامن خانواده ای  فرهنگی پرورش یافت
در سال ۱۳۳۲ وارد دبستان فردوسی زنجان شد وشش سال بعداز  دبستان صائب تبریزی تحصیلات ابتدا.ی را تمام کرد ودردبیرستان های پهلوی (دکتر علی شریعتی کنونی) دوسال و  در دبیرستان صدر جهان (محمد منتظری کنونی) نیزچهارسال درس خواندودیپلم خود را دریافت نمود .
از همان کودکی یعنی دوران دبستان اولین نشانه های روحیه شاعرانه رابروز داد  در آن زمان رسم بود که بعد از پایان سال تحصیلی، دانش آموزان جشنی برگزار کنند و آن سال اجرای دو نمایش، بخشی از این جشن بود. منزوی در هر دوی آنها (که متن شان را پدرش نوشته بود) بازی می‌کرد. یکی از نمایش ها، شعری در قالب مثنوی بود و در مدح دبستان. وسط یکی از تمرین‌ها منزوی این بیت به ذهنش خطور کرد وبداهه سرایی کرد به این شرح (دبستان پَرورَد سرباز جنگی/ دبستان پَرورَد توپ و تفنگی) پدرش هم خوشش آمد  و آن بیت را به نمایشنامه  اضافه کرد
بعد از این بیت کودکانه، شعر در منزوی پنهان ماند تا ۱۶،۱۵ سالگی که عاشقی و دوری از معشوق دوباره آتش  سرودن شعر را دراوشعله ور میکند  . این بیداری شاعرانه را  رسول مقصودی.معلمش کشف میکند وآنرا ارج مینهد . زمانی که منزوی نخستین قدم‌های خود را در شعر برمی‌داشت، رسول مقصودی چندین قدم پیش‌تر از او بود و همین امر باعث شد منزوی با گام‌های بلندتری در این مسیر پیش برود. خود منزوی میگوید «رسول اصلاً مثل یک آدم مسئول، با شعر من برخورد می‌کرد؛ یعنی مثلاً اگرمن را دو روز نمی دید، می رسیدم، اول می گفت شعر تازه بخون ببینم چی نوشتی؛ خیلی جدی؛ اصلاً بازخواست می کرد».واورا به انجمن ادبی شهر زنجان کشانید که تا زمان ورود به دانشگاه، منزوی عضو ثابت جلسه‌های انجمن ادبی زنجان بود؛ انجمنی که هر هفته با حضور جمعی از بزرگان حوزه شعر و ادب زنجان برگزار می شد و به گفته منزوی یکی از انگیزه‌های اصلی اش برای شعر سرودن بود.
 در سال 1346 وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد. منزوی یکی از دلایل گرایش خود به شعر را نام دوتن از شاعران (که اتفاقاً نام دبستان های دوران تحصیلش هم بوده) می‌دانست؛ زیرا سرانجام کارش را به کلاس های درس دانشکده ادبیات در تهران کشاند، اما این رشته را رها کرد و به جامعه‌شناسی رو آورد، اما این رشته را نیز ناتمام رها کرد.
منزوی که تخلص رها را اختیار کرده بود اولین دفتر شعرش را در سال ۱۳۵۰، با همکاری انتشارات بامداد به چاپ رساند و با همان مجموعه برنده جایزه فروغ فرخزاد شد که از معتبرترین جوایز ادبی آن دوره بود  و به عنوان بهترین شاعر جوان این دوره معرفی گردید . در همین زمان بود که وارد رادیو و تلویزیون ملی ایران شد و در گروه «ادب امروز»، به سرپرستی زنده یاد نادر نادرپور، فعالیتش را آغاز کرد.و در  برنامه یک شعر یک شاعر را تهیه وکارگردانی کرد. چندی بعد، مسئولیت برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی متعددی را برعهده گرفت که برنامه های «کتاب روز»، «یک شعر و یک شاعر»، «شعر ما و شاعران ما»، «آیینه و ترازو» و «آیینه آدینه» از آن جمله‌اند.در همین دوران منزوی بسیاری از ترانه‌ها و تصنیف‌هایش را ساخت و تعدادی از آنها مورد توجه قرار خوانندگان مطرح آن روز قرار گرفت.وی مدتی مسئول صفحه شعر مجله ادبی رودکی بود و در سال نخست انتشار مجله سروش نیز با این مجله همکاری داشت. در سال‌های پایانی عمر به زادگاه خود بازگشت و تا زمان مرگ در این شهر باقی ماند.حسین منزوی هرگز کار دولتی نداشت و تنها با انتشار شعرهایش گذران عمر کرد. وی در شعر سپید نیز دستی داشت، موسیقی را خوب می شناخت و صدا و خط خوبی نیز داشت.حسین منزوی در تاریخ 16اردیبهشت سال 1383 پس از مدتها رنج از بیماری قلبی در بیمارستان شهید رجایی تهران درگذشت.و پیکر پاکش در آرامستان مزار پائین زنجان به خاک سپرده شد

برخی از آثار حسین منزوی:

با عشق در حوالی فاجعه- مجموعه غزلی سروده شده از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۲

  • این ترک پارسی‌گوی (بررسی شعر شهریار)
  • از شوکران و شکر؛ مجموعه غزلی سروده‌شده از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۶۷
  • با سیاوش از آتش
  • از ترمه و تغزل؛ گزیده اشعار، ۱۳۷۶
  • از کهربا و کافور
  • با عشق تاب می‌آورم؛ شامل اشعار سپید و آزاد سروده شده از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۷۲
  • به همین سادگی (مجموعه شعرهای سپید)
  • این کاغذین جامه؛ مجموعه برگزیده اشعار کلاسیک
  • از خاموشی‌ها و فراموشی‌ها
  • حنجرهٔ زخمی تغزل؛ دفتری از شعرهای آزاد و غزل‌های سروده شده از ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۹
  • مجموعه اشعار حسین منزوی، انتشارات آفرینتش و نگاه، 1388
  • حیدر بابا- ترجمه نیمایی از منظومه «حیدر بابایه سلام» سروده «شهریار»

از زمزمه دلتنگیم، از همهمه بیزاریم

نه طاقت خاموشی، نه میل سخن داریم

آوار پریشانی‌ست، رو سوی چه بگریزیم؟

هنگامه حیرانی‌ست، خود را به که بسپاریم؟

تشویش هزار آیا، وسواس هزار اما

کوریم و نمی‌بینیم، ورنه همه بیماریم

دوران شکوه باغ از خاطرمان رفته‌ست

امروز که صف در صف خشکیده و بی‌باریم

دردا که هدر دادیم آن ذات گرامی را

تیغیم و نمی‌بریم، ابریم و نمی‌باریم

ما خویش ندانستیم بیداریمان از خواب

گفتند که بیدارید؟ گفتیم که بیداریم.

من راه تو را بسته، تو راه مرا بسته

امید رهایی نیست وقتی همه دیواریم

دریای شور انگیز چشمانت چه زیباست 

                                   آنجا که باید دل به دریا زد همین جاست

در من طلوع آبی آن چشم روشن

                                             یاد آور صبح خیال انگیز دریاست

گل کرده باغی از ستاره در نگاهت

                                      آنک چراغانی که در چشم تو برپاست

بیهوده می کوشی که راز عاشقی را

                                   از من بپوشانی که در چشم تو پیداست

ما هر دوان خاموش خاموشیم اما                                  

                                    چشمان ما را در خموشی گفتگوهاست

دیروزمان را با غروری پوچ گشتیم

                                      امروز هم زانسان ولی آینده ماراست

دور از نوازشهای دست مهربانت

                                    دستان من در انزوای خویش تنهاست

بگذار دستت راز دستم را بداند                                      

                               بی هیچ پروایی که دست عشق با ماست

به سينه مي زندم سر، دلي كه كرده هوايت

                                  دلي كه كرده هواي كرشمه‌هاي صدايت

نه يوسفم، نه سياوش، به نفس كشتن و پرهيز

                              كه آورد دلم اي دوست! تاب وسوسه‌هايت

ترا ز جرگه‌ي انبوه خاطرات قديمي

                                 برون كشيده‌ام و دل نهاده‌ام به صفايت

تو سخت و دير به دست آمدي مرا و عجب نيست

                           نمي‌كنم اگر اي دوست، سهل و زود ، رهايت

گره به كار من افتاده است از غم غربت

                               كجاست چابكي دست‌هاي عقده‌گشايت؟

به كبر شعر مَبينم كه تكيه داده به افلاك

                             به خاكساري دل بين كه سر نهاده به پايت

“دلم گرفته برايت” زبان ساده‌ي عشق است

                              سليس و ساده بگويم: دلم گرفته برايت

 

آرامستان مزار پائین شهرستان زنجان

 

 

رهی معیری

تصویری از شادروان محمد حسین معیری (رهی)

محمدحسن معیری متخلص به «رهی» در دهم اردیبهشت ماه ۱۲۸۸ هجری شمسی در تهران و در خاندانی از اهل ادب و هنر چشم به جهان هستی گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان برد، آنگاه وارد خدمت دولتی شد. از سال ۱۳۲۲ شمسی به ریاست کل انتشارات و تبلیغات وزارت پیشه و هنر (بعداً وزارت صنایع) منصوب گردید. پس از بازنشستگی در کتابخانهٔ سلطنتی اشتغال داشت. وی همچنین در انجمن موسیقی ایران عضویت داشت. رهی علاوه بر شاعری، در ساختن تصنیف نیز مهارت کامل داشت. وی در سالهای آخر عمر در برنامهٔ گلهای رنگارنگ رادیو در انتخاب شعر با داوود پیرنیا همکاری داشت و پس از او نیز تا پایان زندگی آن برنامه را سرپرستی می‌کرد. رهی در طول حیات خود سفرهایی به خارج از ایران داشت که از آن جمله است: سفر به ترکیه در سال ۱۳۳۶، سفر به اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۳۳۷ برای شرکت در جشن چهلمین سالگرد انقلاب اکتبر، سفر به ایتالیا و فرانسه در سال ۱۳۳۸ و دو بار سفر به افغانستان، یک بار در سال ۱۳۴۱ برای شرکت در مراسم یادبود نهصدمین سال در گذشت خواجه عبدالله انصاری و دیگربار در سال ۱۳۴۵، عزیمت به انگلستان در سال ۱۳۴۶ برای عمل جراحی، آخرین سفر وی بود. رهی معیری که تا آخر عمر مجرد زیست، در بیست و چهارم آبان سال ۱۳۴۷ شمسی پس از رنجی طولانی از بیماری سرطان معده بدرود زندگانی گفت و در مقبرهٔ ظهیرالدولهٔ شمیران به خاک سپرده شد.

اشکم ولی به پای عزیزان چکیده‌ام            خارم ولی به سایهٔ گل آرمیده‌ام

با یاد رنگ و بوی تو ای نو بهار عشق                  همچون بنفشه سر به گریبان کشیده‌ام

چون خاک در هوای تو از پا فتاده‌ام                   چون اشک در قفای تو با سر دویده‌ام

من جلوهٔ شباب ندیدم به عمر خویش           از دیگران حدیث جوانی شنیده‌ام

از جام عافیت می نابی نخورده‌ام                  وز شاخ آرزو گل عیشی نچیده‌ام

موی سپید را فلکم رایگان نداد                        این رشته را به نقد جوانی خریده‌ام

ای سرو پای بسته به آزادگی مناز                آزاده من که از همه عالم بریده‌ام

گر می‌گریزم از نظر مردمان رهی                      عیبم مکن که آهوی مردم‌ندیده‌ام

  1. آن قدر با آتش دل ساختم تا سوختم               بی تو ای آرام جان یا ساختم یا سوختم
  2. سردمهری بین که کس بر آتشم آبی نزد        گرچه همچون برق از گرمی سراپا سوختم  سوختم امانه چون شمع طرب در بین جمع      لاله ام کز داغ تنهایی به صحرا سوختم
  3. همچو آن شمعی که افروزند پیش آفتاب         سوختم در پیش مه رویان و بیجا سوختم 
  4. سوختم از آتش دل در میان موج اشک            شوربختی بین که در آغوش دریا سوختم    شمع و گل هم هر کدام از شعله‌ای در آتشند       در میان پاکبازان من نه تنها سوختم      جان پاک من رهی خورشید عالمتاب بود       رفتم و از ماتم خود عالمی را سو ختم

آرامگاه رهی معیری در آرامستان ظهیرالدوله  شمیران

مهرداد اوستا


شادروان مهرداداوستا

تصویر برداشت از مجله اینتر نتی ستاره

حمیدرضا رحمانی معروف به مهرداد اوستا  در بیستم بهمن  ماه 1308هجری شمسی  در شهرستان بروجرد متولد شد ودر تاریخ  سه شنبه هفدهم اردیبهشت سال 1370  هنگام عشقبازی با شعری که برای تصحیح در اختیارش گذارده بودند ، در تالار وحدت تهران ایست قلبی کرد ودرسن 62سالگی جان به جان آفرین تقدیم وجامعه ادبی کشور را داغدارنمود .تحصیلات ابتدائی را در بروجرد شروع کرد اما در سال 1320یعنی سال شروع جنگ بین الملل دوم در معیت خانواده به تهران کوچ کردند و حمید رضا  بقیه تحصیلات خود را دردبیرستان های شبانه این شهر به پایان رسانده ودرسال 1327دررشته معقول ومنقول دانشگاه تهران پذیرفته شد وسپس تحصیلات فوق لیسانس خودرادررشته فلسفه به پایان رساند .ویاز همان سال ورودش به دانشگاه تهران  به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و به عنوان دبیر در چندین دبیرستان تهران به تدریس پرداخت. او در سالهای ۱۳۳۳ و ۱۳۴۵ دو بار ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و سه دختر بود.

از سال ۱۳۳۳ ودرسن ۲۵ سالگی به عنوان جوانترین استاد به تدریس در دانشگاه (تهران) در رشته‌های گوناگون علوم انسانی پرداخت. رشته های تدریس شده توسط وی شامل فلسفه، زبان فارسی، ادبیات فارسی، فلسفه‌ی تاریخ، تاریخ هنر، تاریخ اجتماعی هنر، زیبایی‌شناسی ، روش تحقیق در زیبائی شناسی و تاریخ موسیقی می شد. نبوغ و پشتکار اوستا باعث شد تا در سال ۱۳۳۶ به عضویت “شورای بررسی رساله های دکترای دانشجویان دوره‌ی دکتری ادبیات فارسی” درآیداو که حالا با نام هنری مهرداد اوستا شناخته میشد  با سباستین مونه فیلسوف شرق شناس فرانسوی آشنا شد. درسال ۱۳۳۹نخستین مجموعه شعر او به نام” از کاروان رفته”منتشر شد. وسال ۵۱ دومین مجموعه شعر وی به نام “شراب خانگی ترس محتسب خورده “را در قالب قصیده منتشر کرد. پس از پیروزی انقلاب، سمتهای وزارت فرهنگ و آموزش عالی، ریاست دانشگاه تهران، ریاست مجتمع عالی هنر و… را عهده دار شد.
طبع او بیشتر به قصیده‌سرایی متمایل بودبطوریکه اورا بزرگترین قصیده‌سرای معاصر بعد از “ملک الشعرای بهار ” دانستنداما اوستا
در دیگر زمینه‌های شعر همانند غزل، مثنوی، دوبیتی‌های پیوسته، رباعی  نیز اشعار نابی سرود.  از دیگر کارهای مطرح او  تصحیح “دیوان سلمان ساوجی” می باشد .
در سال‌های بعد با خلق آثار “پالیزان” و “از امروز تا هرگز” قدرت نویسندگی وی از حدود مرزهای کشور فراتر رفته واستاد را  در حد “رامبو” و “بودلر” ارزیابی نمودند بطوریکه ژان پل سارتر از وی به عنوان “یکی از متفکران برجسته مشرق زمین” نام برده ‌ ودکتر زرین‌کوب در ن
قد کتاب “پالیزان”  اظهار داشت: «مهرداد اوستا با خلق این اثر، سبک جدیدی را به سبک‌های نگارش جهان افزوده است.فهرست  آثار چاپ شده این استاد گرانمایه به شرح زیر است

  • تصحیح دیوان سلمان ساوجی
  • عقل و اشراق
  • از کاروان رفته
  • پالیزبان
  • حماسهٔ آرش
  • از امروز تا هرگز
  • اشک و سرنوشت
  • روش تحقیق در دستور زبان فارسی و شیوهٔ نگارش
  • شراب خانگی ترس محتسب خورده
  • تیرانا
  • امام، حماسه‌ای دیگر

مهرداد اوستا با  دستگاه‌ها و گوشه‌های موسقی ایرانی آشنائی دقیق داشت و درست نیم ساعت بعد از زمانی که در تالار وحدت چشم از جهان فروبست، در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران کلاس “تاریخ موسیقی” داشت.

                                                                     *************

وفا نكردي و كردم، خطا نديدي و ديدم                

                                                     شكستي و نشكستم، بُريدي و نبريدم
اگر ز خلق ملامت، و گر ز كرده ندامت        

                                                 کشيدم از تو كشيدم، شنيدم از تو شنيدم
کي ام،شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب

                                                ز چشم ناله شكفتم، به روي شكوه دويدم
مرا نصيب غم آمد، به شادي همه عالم                 

                                                      چرا كه از همه عالم، محبت تو گزيدم
چو شمع خنده نكردي، مگر به روز سياهم        

                                                 چو بخت جلوه نكردي، مگر ز موي سپيدم
بجز وفا و عنايت، نماند در همه عالم                      

                                                        ندامتي كه نبردم، ملامتي كه نديدم
نبود از تو گريزي چنين كه بار غم دل                 

                                                ز دست شكوه گرفتم، بدوش ناله كشيدم
جواني ام به سمند شتاب مي شد و از پي              

                                                         چو گرد در قدم او، دويدم و نرسيدم
به روي بخت ز ديده، ز چهر عمر به گردون    

                                            گهي چو اشك نشستم، گهي چو رنگ پريدم
وفا نكردي و كردم، بسر نبردي و بردم                     

                                                        ثبات عهد مرا ديدي اي فروغ اميدم؟

                                                      ****************

با من بگو تا کیستی، مهری؟ بگو، ماهی؟ بگو   

                                       خوابی؟ خیالی؟ چیستی؟ اشکی؟ بگو، آهی؟ بگو

راندم چو از مهرت سخن گفتی بسوز و دم مزن

                                          دیگر بگو از جان من، جانا چه می‌خواهی؟ بگو

گیرم نمی‌ گیری دگر، زآشفته عشقت خبر

                                           بر حال من گاهی نگر، با من سخن گاهی بگو

ای گل پی هر خس مرو، در خلوت هر کس مرو

                                             گویی که دانم، پس مرو، گر آگه از راهی بگو

غمخوار دل ای می ‌نیی، از درد من آگه نیی

                                                    ولله نیی، بالله نیی، از دردم آگاهی بگو

بر خلوت دل سرزده یک ره درآ ساغر زده

                                               آخر نگویی سرزده، از من چه کوتاهی بگو؟

من عاشق تنهایی‌‌ام سرگشته شیدایی‌ام

                                           دیوانه‌‌ای رسوایی‌‌ام، تو هرچه می‌خواهی بگو

  پیکر وی در قطعه‌ی مشاهیر ادب و هنر ایران حجره 963 (فرهیختگان وادبا )بهشت زهرا (ع)در تهران به خاک سپرده شد.   (عکاس – محمد نفیسی )

مشفق کاشانی

 استاد عباس کی منش مشهور به مشفق کاشانی درسال ۱۳۰۴هجری شمسی در شهرستان کاشان پا به عرضه گیتی نهاد و تحصیلات ابتدائی ومتوسطه را در زادگاهش انجام داد . درسنین کودکی مادرش  غزلهای حافظ را برایش زمزمه میکرد واو با علاقه گوش میدادوکم کم متوجه شد که اشتیاق به گفتن شعر دارد و اولین سروده های خود را برای معلم سرودش خواند وبا تشویق او ومادرش به وادی  شعر وشاعری  گام نهاد  و درضمن تحصیلات خود رانیز ادامه میداد تا برای تحصیلات عالیه رهسپارتهران شد و موفق به اخذ لیسانس وفوق لیسانس در دانشگاه تهران  گردید . به نظر ایشان  شاعران معاصر ایران  به دو دسته تقسیم میشوند دسته اول كه عده آنان انگشت شمارند با بهره گیری از آثار شاعران بزرگ ایران و مطالعه دقیق درآثار آنان شعر میسرایند که این عده شاعرانی ارزشمند بوده وآثار قابل توجه بوجود آورده اند و می اورند دسته دوم آنهائی که بدون پشتوانه ادبی آثاری بوجود میاورند که فاقد ارزش است بهرحال سبک وسیاق مشفق  آمیزه ای از سبک هندی وعراقی است با اینکه دراکثر قوالب شعری طبع آزمائی کرده  ، اما قالب غزل را بیشتر دوست دارد . این فرمایش استاد مرا یاد موضوعی اتداخت که بیان آن خالی از لطف نیست یکی از اساتید مسلم ادبیات کشور که نام نمیبرم فرمودند کسی اشعاری را گفته بود فاقد محتوا وارزش وبسیار فشار میاورد که من مقدمه ای برآن بنویسم ومن ابا میکردم تا اینکه ناچار برای رهائی از دست او مقدمه ای بر دیوانتش نوشتم واینکه ادبیات یک کشور چه نقش بزرگی در شناخت تاریخ ملتها دارد وبهر حال در آخرش نوشتم البته برای آن که ما بدانیم سعدی و حافظ چه حقی برگردن ادبیات سرزمین ما دارند باید این اشعار را هم که فلانی سروده بخوانیم واتفاقا من نسخه ای از این دیوان را نه بخاطر اشعارش بلکه بخاطر مقدمه اش بدست آوردم .بهر حال استاد کی منش  در زمينه فرهنگي به خصوص شعر فعاليتهاي زيادي انجام داده است ازجمله فعاليتهاي وي مي‌توان به همكاري با بنياد پانزده خرداد، حوزه انديشه و هنر (حوزه هنري فعلي)؛ صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران؛ شوراي عالي شعر مركز موسيقي صدا و سيما و اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تهران؛ شوراي شعر ستاد اقامه نماز و… اشاره كرد. همچنين ايشان رياست شوراي  شعر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي را بر عهده داشته  اند .  تخلص این استاد گرانقدر مشفق کاشانی است  برا ی ایشان طول عمر پربرکت از درگاه ایزد منان آرزومندیم ودو غزل از آثار ایشان را ذیلا بدوستداران ادبیات تقدیم نموده ویاد آور این قضیه هم میشوم که ایشان در ادبیات جنگ هم در زمان جنگ تحمیلی صاحب حقی ویژه هستند .تا امروز مجموعه های ذیل از آثار ایشان  چاپ ومنتشر شده که مورد استقبال عموم قرار گرفته است
سرود زندگی ، سراب آفتاب ، آذرخش ، آینه خیال ، گزینه ادبیات معاصر ، شب همه شب ، هفت بند التهاب ، پنجره ای به آفتاب ، صلای غم ، تضمین 12 بند محتشم كاشانی ودرحال حاضر نیز کاری در دست تهیه دارم که منظومه ای است در بحرمتقارب،متاسفانه درتاریخ 28دیماه سال 1393استاد مشفق کاشانی دچار ایست قلبی شد وطبق وصیت خود ایشان که اورا درکنار سپیده کاشانی یا مهرداد اوستا به خاک بسپارند ، به آخرین خواسته اواحترام گذاشتند ودر قطعه هنرمندان وکنار مهرداد اوستا مدفون گردید . درحال حاضر در سه راه آذری خیابانی را به نام او نامگذاری کرده اند .

 

مردم دیده به سو یت نگرانند هنوز                   چشم در راه تو صاحب نظرانند هنوز 

لاله ها شعله کش از سینه داغند به دشت            درغمت ، همدم آتش جگرانند هنوز 

از سرا پرده غیبت ، خبری باز فرست                 که خبر یافتگان ، بی خبرانند هنوز 

رهروان در  سفر بادیه حیران تواند                با تو آن عهد که بستند ، بر آنند هنوز 

ذره ها در طلب طلعت رویت با مهر                 هم عنان تاخته چون نو سفرانند هنوز

طاقت از دست شد ای مردمک دیده ! دمی          پرده بگشای که مردم نگرانند  هنوز

 

 

غزلی دیگر  

دانی كه نو بهار جوانی چسان گذشت؟          زود آنچنان گذشت، كه تیر از كمان گذشت
نیمی به راه عشق و جوانی تمام شد                     نیم دگر بغفلت و خواب گران گذشت
صد آفرین به همت مرغی شكسته بال                    کز خویشتن شد و،از آشیان گذشت
افسرده‌ای كه تازه گلی را ز دست داد                     داند چها به بلبل بی خانمان گذشت
بنگر به شمع عشق، كه در اشك و آه او            پروانه بال وپرزد و ،آتش بجان گذشت

بشنو       درای قافله سالار زندگی                گوید به خواب بودی واین کاروان گذشت
ظالم اگر به تیغ ستم، خون خلق ریخت                   از خون بیگناه مگر میتوان گذشت ؟
(مشفق) بهار زندگیت گر صفا نداشت               شکر خدا که همره  باد خزان    گذشت 

 

 

گوش هوشی است اگر پنجره باز است اینجا         نغمه مرغ سحر روح نواز است اینجا

برده از هوش مرا سکر سماع ملکوت        شمع وشب را یله کن قصه دراز است اینجا

روی زیبای تو تابنده تر از صبح نیاز               طاق ابروی تو محراب نماز است اینجا

چشمه معرفت از باده حیرت گذرد                         قدمی پیش بنه راه فراز است اینجا

دل بود کعبه آمال تو محراب ببند                   قبله قصد وصفا سعی وحجاز است اینجا

زندگی از نفس مردم آزاده ما                       نافه ی آهوی چین غالیه ساز است اینجا

جان سر شگشته ما درگرو روی کسی است         کافتابی به نهان خانه راز است اینجا

خار این بادیه ، بوئی زشقایق دارد                     خنده مریم گل ، لعبت ناز است اینجا  

طبق وصیت استاد مشفق وتلاشهای انجام شده درقطعه هنرمندان درحجره 963فرهیختگان وادبا  درکنار استاد مهرداد اوستا  وخانم سپیده کاشانی واستاد مجتبی مینوی وابوالقاسم حالت  وچند نفر دیگر از بزرگان شعر وموسیقی مدفون گردید(وقتی وارد  حجره شدی سمت چپ اولین مقبره )

                                            عکا س :محمد نفیسی