ایرج میرزا

ایرج میرزا 

ایرج میرزا فرزند صدرالشعراغلامحسین میرزا نوه ایرج پسر فتحعلیشاه قاجاربوددرسال۱۲۵۱ خورشیدی در تبریزبدنیا آمد و درمدرسه دارالفنون تبریز به تحصیل پرداخت ومقدمات عربی و فرانسه رانیز آموخت وبعداز فراقت از تحصیل معاون مدرسه مظفری تبریز شد ودر ضمن شعر هم میگفت وماهنامه ورقه (نخستین نشریه دانشجوئی)رانیز منتشر میکرد وبعد از تغییر مشاغل مختلف بالاخره بعد از انقلاب مشروطه معاون استانداری  اصفهان شد و ی در ۲۲ اسفند 1304خورشیدی بعلت سکته قلبی درشهر تهران   درگذشت ودرآرامستان ظهیر الدوله  تجریش بخاک سپرده شد .  ایرج میرزا  درزمان حیات  به «جلال‌الممالک» و «فخرالشعرا»معروفیت داشت  و  از جمله شاعران برجسته ایرانی در عصرمشروطیت  و از پیشگامان تجدد در ادبیات فارسی بود.          ایرج میرزا درقالبهای  گوناگون شعر سروده و ارزشمندترین اشعارش مضامین انتقادی، اجتماعی، احساسی و تربیتی دارند. شعر ایرج ساده و روان و گاهی دربرگیرنده واژگان و گفتارهای عامیانه‌است و اشعار او از جمله اشعار اثر گذار بر شعر دوره مشروطیت بود.

            دادمعشوقه به عاشق پیغام                        که کند مادر تو با من    جنگ

هر کجا بیندم از   دور کند                          چهره پرچین و جبین پر اژنگ

با نگاه غضب الوده     زند                          بر دل نازک من تیر    خدنگ

از در خانه مرا طرد    کند                     همچو سنگ از دهن  قلماسنگ

مادر سنگ دلت تا زنده است               شهد در کام من و توست شرنگ

نشوم یک دل و یکرنگ تو را                   تا نسازی دل او از خون     رنگ

گر تو خواهی به وصالم برسی              باید این ساعت بی خوف و درنگ

روی و سینه ی تنگش بدری                دل برون اری از ان سینه ی تنگ

گرم و خونین به منش بازاری               تا برد ز اینه ی قلبم           زنگ

عاشق بی خرد       نا هنجار              نه بل ان فاسق بی عصمت و ننگ

حرمت مادری از یاد ببرد                            مست از باده و دیوانه زبنگ

رفت و زدمادر و افکند به خاک                   سینه بدرید و دل اورد به چنگ

قصد سرمنزل معشوقه نمود                     دل مادر به کفش چون نارنگ

از قضا خورد دم در به زمین                        واندکی رنجه شد اورا ارنگ

ان دل گرم که جان داشت هنوز                  اوفتاد از کف ان بی فرهنگ

از زمین باز چو بر خاست نمود                        پی برداشتن دل اهنگ

دید کز ان دل اغشته به خون                    اید اهسته برون این اهنگ:

“اه دست پسرم یافت خراش                 وای پای پسرم خورد به سنگ”

ابليس شبي رفت به بالينجواني                               آراسته با شكل مهيبي سر و بررا

گفتا كه: «منم مرگ واگر خواهي زنهار                   بايد بگزيني تو يكي زين سهخطر را

يا آن پدر پيرخودت را بكشي زار                        يا بشكني از خواهر خودسينه و سر را

يا خود زمي ناب كشي يك دو سه ساغر                      تا آن كه بپوشم زهلاك تو نظررا

لرزيدازين بيم جوان بر خود و جا داشت                 كز مرگ فتدلرزه به تن ضيغم نررا

گفتا: «پدر و خواهرمن هر دو عزيزند                        هرگز نكنم ترك ادب اين دونفر را

ليكن چون به ميدفع شر از خويش توان كرد    مي نوشم و با ويبكنم چاره ي شررا» 

جامي دو بنوشيد وچو شد خيره ز مستي        م خواهر خود را زد و همكشت پدر را  

اي كاش شودخشك بن تاك خداوند                   زين مايه ي شر حفظ كندنوع بشر را

 گویند مر ا چو  زاد مادر                  پستان بدهن گرفتن آموخت  

                شبها بر گاهواره  من                    یبدار نشست و خفتن آموخت

   یک حرف و دو حرف بر زبانم             الفاظ نهاد  و    گفتن آموخت    

لبخند نهاد بر لب من                      بر غنچه گل شکفتن آموخت  

دستم بگرفت و پا به پا برد                 تا شیوه     راه رفتن آموخت     

پس هستی من زهستی اوست           تا هستم وهست دارمش دوست

آرامگاه ایرج میرزا درآرامستان ظهیرالدوله تجریش که مدفن بسیاری از اهل فرهنگ وادبست