عسل پارسی

​

تصویر علامه اقبال لاهوری شاعر پاکستانی

محمد اقبال لاهوری  معروف به علامه اقبال در۱۸آبان ۱۲۵۶درکشورپاکستان متولد شد ودر اول اردیبهشت ۱۳۱۷در لاهور درگذشت . او سیاستمدار ،متفکرمسلمان  و فیلسوفی بزرگ بود وشعر نیز میسرود . وی اولین کسی بود که ایده یک کشور مستقل را برای مسلمانان هند مطرح نمود که در نهایت کشور پاکستان متولد شد واکنون افبال در این کشور بعنوان شاعر ملی خوانده میشود . مهمترین اثر این متفکر بزرگ مسلمان کتاب تجدید بنای دینی در اسلام است . ضمنا” او نامور ترین شاعر غیر ایرانی است که از کل دواده هزار بیت شعری که سروده هفت هزار بیت آن به زبان پارسی است  .مرجوم دکتر غلی شریعتی درباره اش میگوید او ایرانی ترین خارجی و شیعه ترین سنی است .ا و همواره آرزو داشت تهران روزی حایگاه ژنو دراروپارا بدست آورد .

شعری از این شاعر پاکستانی

آنچه رست از خاک تو ای مرد حر                                آن فروش و آن بپوش و آن بخور

این جهان بینان که خودرا دیده اند                              خود گلیم خویش را     بافیده اند

ای امین دولت      تهذیب ودین                                   آن ید بیضا بر آر         از آستین

خیز و از کار        امم بگشا گره                                  نقشه آفرنگ را         از سر بنه

رشته سود وزیان در دست توست                                آبروی خاوران در دست  توست

اهل حق را زندگی از قوت است                                 قوت هر ملت از    جمعیت است

دانی از افرنگ      واز کار فرنگ                                   تا کجا دربند          رنار فرنگ ؟

گر تو میدانی حسابش رادرست                                  از حریرش نرم تر کرباس توست

بوریای خود به       قالیش مده                                     بیدق خود را به   فرزینش مده

هوشمندی از خم او می نخور                               هرکه خورد ، ا ندر همان میخانه مرد

 

یک دوبیتی بسیار پرمحتوا از ا و

 

آدم از بی بصری            بندگی آدم کرد                     گوهری داشت ولی       نذر قباد وجم کرد

یعنی از خوی غلامی زسگان پست تر است             من ندیدم که سگی پیش سگی سر خم کرد

 

ودوبیتی دیگری ازا و

 

چون شود اندیشه قومی خراب                          ناسره گردد بدستش سیم ناب

میرد اندر سینه اش قلب سلیم                         درنگاه او       کج آید  مستقیم

آرامگاه این شاعر  متفکر وفیلسوف بزرگ  درلاهور پاکستان

نفرمائید این همه شاعر ایرانی چرا رفته ام سراغ شاعر پاکستانی .  گفتار خوب از دهان هرکه درآید   باید بگوش جان شنید و برای  انکه بدانیم چگونه باید اساتید سخن را احترام کرد ، ما مزار بسیاری از شعرای بزرگمان را نمیدانیم که در  کجاست .

​

​​​

محمدرضااقاسی ، در تاریخ 22فروردین ماه سال 1338در تهران در خانواده ای مذهبی دیده به جهان گشود واورا محمد رضا نامیدند ، چون شعر وشاعری در بطن زندگی خانوادگی او ساری وجاری بود تاثیر عمیقی بر روح وجان او گذاشت . بعد از اتمام دوره ابتدائی جهت ادامه تحصیل به هنرستان تجسمی رفت وی گمشده خود را در آنجا نیافت وبا مدرک سیکل ترک تحصیل کرد واز سال1345در زمینه شعر به فعالیت پرداخت تا در سن 27سالگی یعنی در سالهای55و56به عضویت انجمن های ادبی آن زمان در آمد و از محضر اساتیدی چون  مهرداد اوستا ویوسف میر شکاک بهره برد . ازسالهای۱۳۶۸ببعد رسما” بعنوان شاعری نام آشنا به مردم معرفی گردیدونام محمد آقاسی که مدتی نیز در جبهه های جنگ تحمیلی در مناطق شوش دانیال و جزیره مجنون وسه راه جفیر وشلمچه فعالیت کرده بود بعنوان شاعر وهنرمندی نامی مطرح شد . او که با مثنوی بلند شیعهدر جامعه شناخته شد ، اشعار زیادی در خصوص جبه های جنگ و همچنین اهل بیت سروده است .  محمد رضا آقا سی ، شاعرومثنوی سرای اهل بیتعصمت وطهارت درسن 46سالگی ودر اوج محبوبیت بامداد روز سه شنبه سوم خرداد 1384به علت عارضه قلبی در مرکز تخصصی قلب تهران  به دیدار محبوب شتافت وپیکر وی روز 5خرداد ماه از مقابل معراج شهدای تهرا ن تشییع ودر قطعه 25 شهیدان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد .

شایداین جمعه بیاید شاید

خبر آمد خبری درراه است سر خوش آن دل که از آن آگاهست

شاید این جمعه بیاید شاید پرده از چهره گشاید شاید

دست افشان پای کوبان میروم بر در سلطان خوبان میروم

میروم بار دگر مستم کند بی سر و بی پاوبیدستم کند

میروم کز خویشتن بیرون شوم درپی لیلا رخی مجنون شوم

هر که نشناسد امام خویش را برکه بسپارد زمام خویش را

باهمه لحظه خوش آوائیم دربه درکوچه تنها ئیم

ای دوسه نا کوچه زما دورتر نغمه تو از همه پرشورتر

کاش که این فاصله راکم کنی محنت این قافله را کم کنی

کاش که همسایه ما میشدی مایه آسایش ما میشدی

هرکه به دیدار تونایل شود یک شبه حلال مسایل شود

دوش مرا حال خوشی دست داد سینه مارا عطشی دست داد

نام تو بردم لبم آتش گرفت شعله به ئامان سیاوش گرفت

نام تو آرامش جان منست نامه نو خط امان من است

ای نگهت خاستکه آفتاب بر من ظلمت زده یک شب به تاب

پرده بر انداز زچشم ترم تا بتوانم به رخت بنگرم

ای نفست یار ومددکار ما کی وکجا وعده ی دیدار ما

دل مستمندم ای جان به لبت نیاز دارد به هوای دیدن تو هوس حجاز دارد

به مکه آمدم ای عشق تا تورت ببینم توئی که نقطه عطفی به اوج آئینم

کدام گوشه مشعر کدام کنح منا به شوق وصل تو در انتظار بنشینم

ای زلیخا دست از دامان یوسف بازکش تا صبا پیراهنش را سوی کنعان آورد

ببوسم خاک پاک جمکران را تجلی خانه پیغمبران را

خبر آمد خبری در راه است سر خوش آن دل که از آن اگاه است

شاید این جمعه بیاید شاید پرده از چهره گشاید شاید

​

شیعه یعنی شوق یعنی انتظار صاحب آیینه تا صبح بهار

شیعه یعنی سالک پا در رکاب تا که خورشید افکند از رخ نقاب

شیعه یعنی وعده ای با نان جو کشت صد آیینه تا فصل درو

شیعه یعنی قسمت یک کاسه شیر بین نان خشک خود یا یک اسیر

شیعه یعنی تیغ تیغ موشکاف شیعه یعنی ذوالفقار بی غلاف

شیعه یعنی امتزاج نار ونور شیعه یعنی راس خونین در تنور

شیعه یعنی هفت وادی اضطراب شیعه یعنی تشنگی در شط آب

شیعه یعنی دست بیعت با غدیر بارش ابرکرامت بر کویر

شیعه یعنی عدل و احسان ووقار شیعه یعنی انحنای ذوالفقار

شیعه یعنی شرح منظوم طلب از حجاز و کوفه تا شام و حلب

شیعه یعنی یک بیابان بی کسی غربت صد ساله بی دلواپسی

شیعه یعنی صد بیابان جستجو شیعه یعنی هجرت از من تا به او

شیعه یعنی دست بیعت با غدیر بارش ابر کرامت بر کویر

شیعه یعنی عدل و احسان و وقار شیعه یعنی انحنای ذوالفقار

شیعه یعنی وعده ای با نان جو کشت صد آیینه تا فصل درو

شیعه یعنی قسمت یک کاسه شیر بین نان خشک خود با یک اسیر

شیعه یعنی عشقبازی با خدا یک نیستان تکنوازی با خدا

شیعه یعنی هفت خطی در جنون شیعه توفان می کند در کاف و نون

شیعه یعنی تندر آتش فروز شیعه یعنی زاهد شب، شیرروز

شیعه یعنی شیر، یعنی شیر مرد شیعه یعنی تیغ عریان در نبرد

شیعه یعنی تیغ، تیغ موشکاف شیعه یعنی ذوالفقار بی غلاف

شیعه یعنی سابقون السابقون شیعه یعنی یک تپش عصیان و خون

شیعه باید آبها را گل کند خط سوم را به خون کامل کند

خط سوم خط سرخ اولیاست کربلا بارزترین منظور ماست

شیعه یعنی بازتاب آسمان بر سر نی جلوه رنگین کمان

شیعه یعنی امتزاج نار و نور شیعه یعنی رأس خونین در تنور

شیعه یعنی هفت وادی اضطراب شیعه یعنی تشنگی در شط آب

شیعه یعنی دعبل چشم انتظار می کشد بر دوش خود چل سال دار

شیعه باید همچو اشعار کمیت سر نهد برخاک پای اهل بیت(ع)

یا فرزدق وار در پیش هشام ترک جان گوید به تصدیق امام

مادر موسی که خود اهل بلاست جرعه نوش از باده جام بلاست

در تب پژواک بانگ الرحیل می نهد فرزند بر دامان نیل

نیل هم خود شیعه مولای ماست اکبر اوییم و او لیلای ماست

​

آرامگاه مرحوم محمد رضا آقاسی دربهشت زهرا

قطعه شهدا

​

 

 

 من شعرم را زندگی کرده ام

اردلان سرفراز در سال ۱۳۲۹ در شهر داراب واقع در استان فارس متولد گردید. او فرزند ارشد خانواده بود و مادرش نیز در شعر دستی داشت. شروع زندگی شاعرانه اردلان در سال اول دبیرستان در مدرسه امیر کبیر و با تشویق معلمی به نام دانشمند بود. در جوانی برای تحصیل در رشته روانشناسی در دانشگاه عالی پارس پذیرفته شد و به تهران آمد، او به پیشنهاد پسرعموی مادرش (حسین سرفراز، شاعر و روزنامه‌نگار معروف آن زمان) در حین تحصیل برای گذران زندگی با رادیو ایران و ارکستر جوانان کار خود راشروع کرد.وبدین سان کار ترانه سرایی را آغاز می کند.خود اردلان تحول دنیای شاعرانه اش را مدیون عبد الرحیم معزی می داند.پس از یک سال به دلایلی رادیو ایران را ترک کرد. اما سرفراز ترانه سرودن را به شکل حرفه‌ای پی گرفت  و با ترانه شب هم او هم ابی خواننده ترانه به شهرت رسیدند.چند سال پس از انقلاب ۱۳۵۷ و در سال ۱۳۶۲، ایران را به مقصد آلمان ترک کرد. مدتی در یک شرکت قاب سازی مشغول به کار شد تا این که با شنیدن صدای نصرالله معین شوق ترانه سرودن در وی دوباره بیدار شد. او در طول زندگی در کشورهای مختلفی همچون آلمان، اتریش، یونان، ترکیه، ایتالیا، آمریکا و… روزگار گذرانده‌است و تأثیر حضور در این کشورها و رنج ناشی از غربت در بسیاری از اشعار وی مشهود است. او برای اکثر خوانندگان مطرح هم زمان خود شعر سروده و  در میان آهنگسازان نیز او بااهنگ سازان مطرحی همکاری داشت. لازم به ذکر است که مدتی پیش دو کتاب شامل گزیده‌ای از ترانه‌های وی به نامهای «از ریشه تا همیشه» و «سال صفر» چاپ و منتشر شد. این کتاب از این نظر حایز اهمیت است که بسیاری از ترانه‌های با رویکرد سیاسی اردلان سرافراز در آنها آمده‌است در آن زمان توسط پسر عموی مادرش ، برای کار در رادیو ایران ، به ابراهیم صهبا معرفی می شود((قصه ی شهر سکوت)) که برای آن فریدون شهبازیان موسیقی می نویسد و((اگه یک شب تو برگردی دوباره)) که توسط دکتر محمد سریر آهنگسازی و به وسیله ی
محمد نوری خوانده می شود ، تولد یک ترانه سرا با آینده ای روشن
نوید میدهد  …

 

محبس خویشتن منم ، از این حصار خسته ام
من همه تن انا اللحقم ،‌ کجاست دار ، خسته ام

در همه جای این زمین ، همنفسم کسی نبود
زمین دیار غربت است ،‌ از این دیار خسته ام

کشیده سرنوشت من به دفترم خط عذاب
از آن خطی که او نوشت به یادگار خسته ام

در انتظار معجزه ، فصل به فصل رفته ام
هم از خزان تکیده ام ، هم از بهار خسته ام

به گرد خویش گشته ام ، سوار این چرخ و فلک
بس است تکرار ملال ،‌ ز روزگار خسته ام

دلم نمی تپد چرا ، به شوق این همه صدا
من از عذاب کوه بغض ، به کوله بار خسته ام

همیشه من دویده ام ، به سوی مسلخ غبار
از آنکه گم نمی شوم در این غبار ، خسته ام

به من تمام می شود سلسله ای رو به زوال
من از تبار حسرتم که از تبار خسته ام

قمار بی برنده ایست ، بازی تلخ زندگی
چه برده و چه باخته ،‌ از این قمار خسته ام

گذشته از جاده ی ما ، تهی ترین غبار ها
از این غبار بی سوار ،‌ از انتظار خسته ام

همیشه یاور است یار ،‌ ولی نه آنکه یار ماست
از آنکه یار شد مرا دیدن یار ، خسته ام

چشم من بیا منو یاری بکن

گونه هام خشکیده شد کاری بکن

غیره گریه مگه کاری میشه کرد

کاری از ما نمیاد زاری بکن

اونکه رفته دیگه هیچوقت نمیاد

تا قیامت دل من گریه میخواد

وقتی تو نیستی . قلبمو واسه کی تکرار بکنم؟

گلهای خواب آلوده رو . واسه کی بیدار بکنم؟

دست کبوترای عشق . واسه کی دونه بپاشه؟

مگه تن من میتونه بدون تو زنده باشه؟

 

ای که بی تو خودمو تک و تنها میبینم

هر جا که پا میزارم تورو اونجا میبینم

یادمه چشمای تو پر درد و غصه بود

قصهء غربت تو قد صدتا قصه بود

یادتو هرجا که هستم با منه

داره عمر منو آتیش میزنه

 

آدم خیلی حقیره

بازیچه ی تقدیره

پل بین دو مرگه

مرگی که ناگزیره

حتی خود تولد

آغاز راه مرگه

حدیث عمر  آدم

حدیث باد و برگه

 

شب من پنجره ای بی فردا

روز من قصه ی تنهایی ها

مانده بر خاک و اسیر ساحل

ماهی ام ، ماهی دور از دریا

پای من خسته از این رفتن بود

قصه ام ، قصه ی دل کندن بود

دل به هر کس که سپردم دیدم

راهش افسوس ، جدا از من بود

روح آواره ی من بعد از من

کولی در به در صحراهاست

می رود بی خبر از آخر راه

همچنان مثل همیشه تنهاست . . .

 

بوی موهات زیر بارون

بوی گندم زار نمناک

بوی سبزه زار خیس

بوی خیس تن خاک

جاده های مهربونی

رگای آبی دستات

غم بارون غروب

ته چشمات تو صدات

قلب تو شهر گل یاس

دست تو بازار خوبی

اشک تو بارون روی

مرمر دیوار خوبی

ای گل آلوده گل من

ای تن آلوده ی دل پاک

دل تو قبله ی این دل

تن تو ارزونی خاک

تن تو ارزونی خاک

بوی موهات زیر بارون

بوی گندم

زار نمناک

بوی شوره زار خیس

بوی خیس تن خاک

یاد بارون و تن تو

یاد بارون و تن خاک

بوی گل تو شوره زار

بوی خیس تن خاک

همیشه صدای بارون

صدای پای تو بوده

همدم تنهایی هام

قصه های تو بوده

وقتی که بارون می باره

تو رو یاد

من می آره

یاد گلبرگ های خیس

روی خاک شوره زار

ای گل آلوده گل من

ای تن آلوده تن پاک

دل تو قبله ی این دل

تن تو ارزونی خاک

تن تو ارزونی خاک

 

در انتظار معجزه ، فصل به فصل رفته ام

هم از خزان تکیده ام ، هم از بهار خسته ام

به گرد خویش گشته ام ، سوار این چرخ و فلک

بس است تکرار ملال ،‌ ز روزگار خسته ام

دلم نمی تپد چرا ، به شوق این همه صدا

من از عذاب کوه بغض ، به کوله بار خسته ام

همیشه من دویده ام ، به سوی مسلخ غبار

از آنکه گم نمی شوم در این غبار ، خسته ام

 

چه رنجی از محبت ها کشیدیم

برهنه پا به تیغستان دویدیم

نگاه آشنا در این همه چشم

ندیدیم و ندیدیم و ندیدیم

 

عشق به شکل پرواز پرنده است

عشق خواب یه آهوی رمنده است

من زائری تشنه زیر باران

عشق چشمه آبی اما کشنده است

من می‌میرم از این آب مسموم

اما اونکه مرده از عشق تا قیامت هرلحظه زنده است

من می‌میرم از این آب مسموم

مرگ عاشق عین بودن اوج پرواز یه پرنده است

تو که معنای عشقی به من معنا بده ای یار

دروغ این صدا را به گور قصه‌ها بسپار

صدا کن اسممُ از عمق شب از نَـقب دیوار

برای زنده بودن دلیل آخرینم باش

منم من بذر فریاد خاک خوب سرزمینم باش

طلوع صادق عصیان من بیداریم باش

عشق گذشتن از مرز وجوده

مرگ آغاز راه قصه بوده

من راهی شدم نگو که زوده

اون کسی که سرسپرده مثل ما عاشق نبوده

اما اونکه عاشقونه جون سپرده هرگز نمرده

 

سکوتت را ندانستم، نگاهم را نفهمیدی

نگفتم گفتنی‌ها رو، تو هم هرگز نپرسیدی

شبی که شام آخر بود، به دست دوست خنجر بود

میان عشق و آینه یه جنگ نابرابر بود

 

 

حمیدسبزواری  معروف به پدر شعر انقلاب

نامش حسین آقا ممتحنی بود و  از سیزده سالگی  شعر میگفت وحمید تخلص میکرد ،بعدها به حمید سبزواری شهرت یافت تا آنجا که بعد از انقلاب اسلامی شعر او را شناسنامه زمانبندی انقلاب دانستند زیرا کمتر حادثه یا رویدادی بعد از انقلاب روی داده است که انعکاس آن در شعر او نیامده باشد.اودرسال ۱۳۰۴ درشهر سبزوار متولد شد .پدرش ،«‌عبد الوهاب، پیشه‌ور ساده‌ای بود که قریحه شعری هم داشت. ، قبل از مدرسه، قرآن را در خانه و نزد مادرش آموخته‌بود. او بعداً به مدرسهٔ شیخ حسن داورزنی رفت. نوجوانی وجوانی سبزواری در دوران حکومت رضا شاه پهلوی گذشت و تحولات این دوره ازتاریخ وجنگ بین المللی بر روحیه وی تأثیر گذاشتند. . در آن سنین نوجوانی از روی کنجکاوی به احزاب و گروه‌های سیاسی مختلف سر می‌زد تا با آرا و نظرات آن‌ها آشنا شود، کتابفروشی  به نام خسروی شعرهای حمید را چاپ کرد و فروخت. حمید می‌خواست این کار را در تهران نیز انجام بدهد لیکن در آن زمان موفق به این کار نشد..وی در ۱۳۳۱ ازدواج کرد و یک سال بعد از ازدواج، کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ برای حمید گرفتاری‌هایی به وجود آورد و او تحت تعقیب قرار گرفت. سبزواری مدتی متواری بود و مدت زمانی را در اسفراین مخفی شد.لیکن بعدا خود را به شهربانی سبزوار معرفی کرد و 4 سال در وضعیت بلاتکلیفی و تعلیق طی کرد تا سرانجام تبرئه شد. ابتدا به شغل معلمی مشغول شد، سپس کارمند بانک بازرگانی در تهران شد اما همچنان به سرودن شعر ممارست مینمود   .ضمنا در رشته ادبیات تحصیل کرده و سال‌ها سابقه تدریس در همین رشته را در کارنامه دارد.سبزواری دارای مدال درجه یک هنر در رشته ادبیات است و اولین شاعری است  که کتاب شعرش با عنوان(سرود درد) در سال 1375 کتاب سال شناخته شد. اوبا اشعار انقلابی خود که بیشتر به شکل سرودهای انقلابی پخش میشد طوفان به پا میکرد و هر سرودش پتک کوبنده ای بود که پایه های  رژیم سلطنتی را به لرزه می انداخت وشور انقلابی در جامعه ایران برمی انگیخت سردوهائی چون(خمینی ای امام ،خمینی ای امام )  ویا  ( آمریکا آمریکا  مرگ به نیرنگ تو ) یا (این صبح آزادیست کزخاوران خیزد )ویا سرود (ازصلابت  ملت و ارتش و سپاه ما )ویا بر (خیزید  برخیزید  برخیزید ) وده ها سرود وترانه دیگربهمین دلیل خود را بازنشسته کرد تا تمام توان خود را برای فعالیت‌های فرهنگی هنری صرف کند و صدا وسیمااوراجذب کرد  و از آن زمان در شورای شعر مشغول به کار شد.اوجوایز زیر را درکارنامه خود ثبت نمود

• نشان درجه یک فرهنگ و هنر (۱۳۷۱)
• چهره ماندگار دوره سوم (۱۳۸۲)
• نشان افتخار جهادگر عرصه فرهنگ و هنر (۱۳۹۳)

بالاخره درتاریخ  ۲۲ خرداد ۱۳۹۵ در (تهران )درگذشت . وپیکر او به زادگاهش سبزوار منتقل گردید

وقت است تا برگ سفر، بر باره بندیم

دل بر عبور از سد خار و خاره بندیم

از هر کران بانگ رحیل آید به گوشم

بانگ از جرس برخاست وای ِمن خموشم

دریادلان راه سفر در پیش دارند

پا در رکاب ِ راهوار خویش دارند

گاه سفر را چاووشان فریاد کردند

منزل به منزل حال ره را یاد کردند

گاه سفر آمد، نه هنگام درنگ است

چاووش می گوید که ما را وقت تنگ است

 

کیست امشب حلقه بر در می‌زند

میهمانی، آشنایی، محرمی؟

یا که ره گم کرده‌ای آزرده جان

تا بیاساید ز رنج ره دمی؟

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

هرزه مستی، رانده از میخانه‌ای

در پی میخانه اینجا آمده

تا بگیرد باز هم پیمانه‌ای

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

رسته از زنجیرها دیوانه‌ای‌ست

با جهان دردمندان آشنا

وز جهان عاقلان بیگانه ای‌ست؟

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

سائلی با صد تمنا آمده؟

یا که محرومی ز محرومان شهر

رانده از هر سو به اینجا آمده

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

آه شیطان است بازی می‌کند

تا بترساند مرا این نیمه شب

در پس در صحنه‌سازی می‌کند

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

باد ولگرد است می‌کوبد به در

می‌برد هر شب مرا از دیده خواب

می‌زند هر دم به این ویرانه سر

کیست امشب حلقه بر در می‌زند؟

هیچکس را من ندارم انتظار؟

پیک غم پیغام مرگ آورده است

تا چه می‌خواهد ز جان بی قرار

 

برآیید برآیید به وحدت بگرایید

که از شاخ وفایید که از اصل ولایید

شما امت خاصید، شما اسوه ناسید

شما اُس اساسید، شما باب رجایید

اگر رمز هبوط است، شما سر فرودید

اگر راز عروج است، شما مرغ هوایید

اگر کشتی نوح است، شما عرشه نشینید

اگر ورطه نیل است، شما دست و عصایید

اگر آتش شرک است، شما برد و سلامید

اگر مروه عشق است، شما عین صفایید

اگر مصر جمال است، در آن خطه عزیزید

اگر ملک جلال است، امیرالامرایید

نه پرویز تبارید که پرویز شکارید

نه شبدیز سوارید، که بر بال همایید

گر از ترک و طرازید ور از قدس و حجازید

شما محرم رازید، که در بزم خدایید

کجا خانه علم است به حکمت در علمید

کجا پهنه رزم است، شما مرد غزایید

اگر دُرد به جام است، صبوحی زده گامید

وگر زهر به کام است، شما کامروایید

چه از تیر و چه از تیغ، شما روی نتابید

که در جوشن عشقید که از کرب و بلایید

شما صبح نویدید، شما پیک امیدید

شما شعر «حمید» ید شما روح فزایید

ز کثرت نهراسید، به وحدت بگرایید

که آئینه توحید، شمایید شمایید

 

آرامگاه حسین آقا ممتحنی مشهور به حمید سبزواری در شهرستان سبزوار

شادروان حسین منزوی

حسین منزوی در اول مهر ماه سال ۱۳۲۵ در شهر ستان زنجان به دنیا آمد. پدر و مادرش معلم روستاهای زنجان بودند. بهمین دلیل وی در فضای ساده وآرام روستاهای نیک‌پی، کرگز و پیرسقا یا پیرزاغه در دامن خانواده ای  فرهنگی پرورش یافت
در سال ۱۳۳۲ وارد دبستان فردوسی زنجان شد وشش سال بعداز  دبستان صائب تبریزی تحصیلات ابتدا.ی را تمام کرد ودردبیرستان های پهلوی (دکتر علی شریعتی کنونی) دوسال و  در دبیرستان صدر جهان (محمد منتظری کنونی) نیزچهارسال درس خواندودیپلم خود را دریافت نمود .
از همان کودکی یعنی دوران دبستان اولین نشانه های روحیه شاعرانه رابروز داد  در آن زمان رسم بود که بعد از پایان سال تحصیلی، دانش آموزان جشنی برگزار کنند و آن سال اجرای دو نمایش، بخشی از این جشن بود. منزوی در هر دوی آنها (که متن شان را پدرش نوشته بود) بازی می‌کرد. یکی از نمایش ها، شعری در قالب مثنوی بود و در مدح دبستان. وسط یکی از تمرین‌ها منزوی این بیت به ذهنش خطور کرد وبداهه سرایی کرد به این شرح (دبستان پَرورَد سرباز جنگی/ دبستان پَرورَد توپ و تفنگی) پدرش هم خوشش آمد  و آن بیت را به نمایشنامه  اضافه کرد
بعد از این بیت کودکانه، شعر در منزوی پنهان ماند تا ۱۶،۱۵ سالگی که عاشقی و دوری از معشوق دوباره آتش  سرودن شعر را دراوشعله ور میکند  . این بیداری شاعرانه را  رسول مقصودی.معلمش کشف میکند وآنرا ارج مینهد . زمانی که منزوی نخستین قدم‌های خود را در شعر برمی‌داشت، رسول مقصودی چندین قدم پیش‌تر از او بود و همین امر باعث شد منزوی با گام‌های بلندتری در این مسیر پیش برود. خود منزوی میگوید «رسول اصلاً مثل یک آدم مسئول، با شعر من برخورد می‌کرد؛ یعنی مثلاً اگرمن را دو روز نمی دید، می رسیدم، اول می گفت شعر تازه بخون ببینم چی نوشتی؛ خیلی جدی؛ اصلاً بازخواست می کرد».واورا به انجمن ادبی شهر زنجان کشانید که تا زمان ورود به دانشگاه، منزوی عضو ثابت جلسه‌های انجمن ادبی زنجان بود؛ انجمنی که هر هفته با حضور جمعی از بزرگان حوزه شعر و ادب زنجان برگزار می شد و به گفته منزوی یکی از انگیزه‌های اصلی اش برای شعر سرودن بود.
 در سال 1346 وارد دانشکده ادبیات دانشگاه تهران شد. منزوی یکی از دلایل گرایش خود به شعر را نام دوتن از شاعران (که اتفاقاً نام دبستان های دوران تحصیلش هم بوده) می‌دانست؛ زیرا سرانجام کارش را به کلاس های درس دانشکده ادبیات در تهران کشاند، اما این رشته را رها کرد و به جامعه‌شناسی رو آورد، اما این رشته را نیز ناتمام رها کرد.
منزوی که تخلص رها را اختیار کرده بود اولین دفتر شعرش را در سال ۱۳۵۰، با همکاری انتشارات بامداد به چاپ رساند و با همان مجموعه برنده جایزه فروغ فرخزاد شد که از معتبرترین جوایز ادبی آن دوره بود  و به عنوان بهترین شاعر جوان این دوره معرفی گردید . در همین زمان بود که وارد رادیو و تلویزیون ملی ایران شد و در گروه «ادب امروز»، به سرپرستی زنده یاد نادر نادرپور، فعالیتش را آغاز کرد.و در  برنامه یک شعر یک شاعر را تهیه وکارگردانی کرد. چندی بعد، مسئولیت برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی متعددی را برعهده گرفت که برنامه های «کتاب روز»، «یک شعر و یک شاعر»، «شعر ما و شاعران ما»، «آیینه و ترازو» و «آیینه آدینه» از آن جمله‌اند.در همین دوران منزوی بسیاری از ترانه‌ها و تصنیف‌هایش را ساخت و تعدادی از آنها مورد توجه قرار خوانندگان مطرح آن روز قرار گرفت.وی مدتی مسئول صفحه شعر مجله ادبی رودکی بود و در سال نخست انتشار مجله سروش نیز با این مجله همکاری داشت. در سال‌های پایانی عمر به زادگاه خود بازگشت و تا زمان مرگ در این شهر باقی ماند.حسین منزوی هرگز کار دولتی نداشت و تنها با انتشار شعرهایش گذران عمر کرد. وی در شعر سپید نیز دستی داشت، موسیقی را خوب می شناخت و صدا و خط خوبی نیز داشت.حسین منزوی در تاریخ 16اردیبهشت سال 1383 پس از مدتها رنج از بیماری قلبی در بیمارستان شهید رجایی تهران درگذشت.و پیکر پاکش در آرامستان مزار پائین زنجان به خاک سپرده شد

برخی از آثار حسین منزوی:

با عشق در حوالی فاجعه- مجموعه غزلی سروده شده از سال ۱۳۶۷ تا ۱۳۷۲

• این ترک پارسی‌گوی (بررسی شعر شهریار)
• از شوکران و شکر؛ مجموعه غزلی سروده‌شده از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۶۷
• با سیاوش از آتش
• از ترمه و تغزل؛ گزیده اشعار، ۱۳۷۶
• از کهربا و کافور
• با عشق تاب می‌آورم؛ شامل اشعار سپید و آزاد سروده شده از سال ۱۳۴۹ تا ۱۳۷۲
• به همین سادگی (مجموعه شعرهای سپید)
• این کاغذین جامه؛ مجموعه برگزیده اشعار کلاسیک
• از خاموشی‌ها و فراموشی‌ها
• حنجرهٔ زخمی تغزل؛ دفتری از شعرهای آزاد و غزل‌های سروده شده از ۱۳۴۵ تا ۱۳۴۹
• مجموعه اشعار حسین منزوی، انتشارات آفرینتش و نگاه، 1388
• حیدر بابا- ترجمه نیمایی از منظومه «حیدر بابایه سلام» سروده «شهریار»
• 

از زمزمه دلتنگیم، از همهمه بیزاریم

نه طاقت خاموشی، نه میل سخن داریم

آوار پریشانی‌ست، رو سوی چه بگریزیم؟

هنگامه حیرانی‌ست، خود را به که بسپاریم؟

تشویش هزار آیا، وسواس هزار اما

کوریم و نمی‌بینیم، ورنه همه بیماریم

دوران شکوه باغ از خاطرمان رفته‌ست

امروز که صف در صف خشکیده و بی‌باریم

دردا که هدر دادیم آن ذات گرامی را

تیغیم و نمی‌بریم، ابریم و نمی‌باریم

ما خویش ندانستیم بیداریمان از خواب

گفتند که بیدارید؟ گفتیم که بیداریم.

من راه تو را بسته، تو راه مرا بسته

امید رهایی نیست وقتی همه دیواریم

به سينه مي زندم سر، دلي كه كرده هوايت

                                  دلي كه كرده هواي كرشمه‌هاي صدايت

نه يوسفم، نه سياوش، به نفس كشتن و پرهيز

                              كه آورد دلم اي دوست! تاب وسوسه‌هايت

ترا ز جرگه‌ي انبوه خاطرات قديمي

                                 برون كشيده‌ام و دل نهاده‌ام به صفايت

تو سخت و دير به دست آمدي مرا و عجب نيست

                           نمي‌كنم اگر اي دوست، سهل و زود ، رهايت

گره به كار من افتاده است از غم غربت

                               كجاست چابكي دست‌هاي عقده‌گشايت؟

به كبر شعر مَبينم كه تكيه داده به افلاك

                             به خاكساري دل بين كه سر نهاده به پايت

“دلم گرفته برايت” زبان ساده‌ي عشق است

                              سليس و ساده بگويم: دلم گرفته برايت

 

آرامستان مزار پائین شهرستان زنجان

 

 

​

تصویری از شادروان محمد حسین معیری (رهی)

محمدحسن معیری متخلص به «رهی» در دهم اردیبهشت ماه ۱۲۸۸ هجری شمسی در تهران و در خاندانی از اهل ادب و هنر چشم به جهان هستی گشود. تحصیلات ابتدایی و متوسطه را در تهران به پایان برد، آنگاه وارد خدمت دولتی شد. از سال ۱۳۲۲ شمسی به ریاست کل انتشارات و تبلیغات وزارت پیشه و هنر (بعداً وزارت صنایع) منصوب گردید. پس از بازنشستگی در کتابخانهٔ سلطنتی اشتغال داشت. وی همچنین در انجمن موسیقی ایران عضویت داشت. رهی علاوه بر شاعری، در ساختن تصنیف نیز مهارت کامل داشت. وی در سالهای آخر عمر در برنامهٔ گلهای رنگارنگ رادیو در انتخاب شعر با داوود پیرنیا همکاری داشت و پس از او نیز تا پایان زندگی آن برنامه را سرپرستی می‌کرد. رهی در طول حیات خود سفرهایی به خارج از ایران داشت که از آن جمله است: سفر به ترکیه در سال ۱۳۳۶، سفر به اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۳۳۷ برای شرکت در جشن چهلمین سالگرد انقلاب اکتبر، سفر به ایتالیا و فرانسه در سال ۱۳۳۸ و دو بار سفر به افغانستان، یک بار در سال ۱۳۴۱ برای شرکت در مراسم یادبود نهصدمین سال در گذشت خواجه عبدالله انصاری و دیگربار در سال ۱۳۴۵، عزیمت به انگلستان در سال ۱۳۴۶ برای عمل جراحی، آخرین سفر وی بود. رهی معیری که تا آخر عمر مجرد زیست، در بیست و چهارم آبان سال ۱۳۴۷ شمسی پس از رنجی طولانی از بیماری سرطان معده بدرود زندگانی گفت و در مقبرهٔ ظهیرالدولهٔ شمیران به خاک سپرده شد.

اشکم ولی به پای عزیزان چکیده‌ام            خارم ولی به سایهٔ گل آرمیده‌ام

با یاد رنگ و بوی تو ای نو بهار عشق                  همچون بنفشه سر به گریبان کشیده‌ام

چون خاک در هوای تو از پا فتاده‌ام                   چون اشک در قفای تو با سر دویده‌ام

من جلوهٔ شباب ندیدم به عمر خویش           از دیگران حدیث جوانی شنیده‌ام

از جام عافیت می نابی نخورده‌ام                  وز شاخ آرزو گل عیشی نچیده‌ام

موی سپید را فلکم رایگان نداد                        این رشته را به نقد جوانی خریده‌ام

ای سرو پای بسته به آزادگی مناز                آزاده من که از همه عالم بریده‌ام

گر می‌گریزم از نظر مردمان رهی                      عیبم مکن که آهوی مردم‌ندیده‌ام

1. آن قدر با آتش دل ساختم تا سوختم               بی تو ای آرام جان یا ساختم یا سوختم
2. سردمهری بین که کس بر آتشم آبی نزد        گرچه همچون برق از گرمی سراپا سوختم  سوختم امانه چون شمع طرب در بین جمع      لاله ام کز داغ تنهایی به صحرا سوختم
3. همچو آن شمعی که افروزند پیش آفتاب         سوختم در پیش مه رویان و بیجا سوختم 
4. سوختم از آتش دل در میان موج اشک            شوربختی بین که در آغوش دریا سوختم    شمع و گل هم هر کدام از شعله‌ای در آتشند       در میان پاکبازان من نه تنها سوختم      جان پاک من رهی خورشید عالمتاب بود       رفتم و از ماتم خود عالمی را سو ختم
   

​آرامگاه رهی معیری در آرامستان ظهیرالدوله  شمیران

میرزا عباس فرزند آقا موسی بسطامی  در سال ۱۲۱۳هجری قمری حین سفر والدینش به عتبات عالیات برای زیارت ، در شهر کربلا به دنیا آمد . خانواده اش پس از مراجعت به ایران  در شهرساری اقامت گزیدند  و بعد از مدتی راهی تهران شد ند ودرزمان فتحعلیشاه قاجار فروغی به موطن اجدادی خود بسطام رفت وبهمین دلیل به بسطامی شهرت یافت از آنجا نیز به کرمان سفر نمود  و با توصیه عمویش که خزانه دار فتحغلیشاه قاجار بود بخدمت شجاع السلطنه درآمد و بنا بدرخواست او بجای تخلص مسکین تخلص خود را تغییر داد وبه نام دختر شجاع السلطنه  که فروغ الدوله نامیده میشد  فروغی را انتخاب کرد و بدینوسیله معروف به میرزا عباس فروغی بسطامی گرد ید . از فروغی قصایدی در مدح شاهان نخستین سلسله منفورقاجار و غزلیاتی بسیاربرجسته و دل انگیز باقی مانده است . بهر حال این شاعر توانا در ۲۵محرم ۱۲۷۴درسن 61سالگی در شهر تهران درگذشت ومتاسفانه معلوم نیست که کجا مدفون گردید ه . بسیار خوشحال میشوم اگر کسی نشانی از محل دفن اودارد مرا نیز مطلع گرداند . ذیلا ” دوغزل از این شاعر گرانقدر را تقدیم دوستداران ادبیات میکنم .

كی رفته ای ز دل كه تمنا كنم تو را؟            كی بوده ای نهفته كه پیدا كنم تو را؟

غیبت نكرده ای كه شوَم طالب حضور           پنهان نگشته ای كه هویدا كنم تو را

با صد هزار جلوه برون آمدی كه من                   با صد هزار دیده تماشا كنم تو را

چشم به صد مجاهده آیینه ساز شد           تا من به یك مشاهده شیدا كنم تو را

بالای خود در آینـﮥ چشم من ببین                         تا با خبر ز عالم بالا كنم تو را

مستانه كاش در حرم و دیر بگذری                 تا قبله گاه مؤمن و ترسا كنم تو را

خواهم شبی نقاب ز رویت برافكنم               خورشید كعبه، ماه كلیسا كنم تو را

گر افتد آن دو زلف چلیپا به چنگ من             چندین هزار سلسله در پا كنم تو را

طوبی و سدره گر به قیامت به من دهند             یكجا فدای قامت رعنا كنم تو را

زیبا شود به كارگِه عشق كار من                   هر گه نظر به صورت زیبا كنم تو را

باخیل غمزه  گر به وثاقم گذر کنی                    میر سپاه شاه صف آرا کنم تورا

جم دستگاه ناصر دین شاه تاجور                 کز خدمتش سکندر و دارا کنم تو را

شعرت زنام شاه فروغی شرف گرفت                زیبد که تاج تارک شعرا کنم تورا

 

مردان خدا         پرده ي پندار دريدند              یعني همه جا       غير خدا يار نديدند
هر دست که دادند همان دست گرفتند          هر نکته که گفتند همان نکته شنيدند
يک طايفه را بهر مکافات      سرشتند            یک سلسله را      بهر ملاقات گزيدند
یک فرقه به عشرت در کاشانه گشادند        یک زمره به حسرت سر انگشت گزیدند
جمعي به در پير خرابات         خرابند              قومي      به بر شيخ مناجات مريدند
يک جمع نکوشيده رسيدند به مقصد            يک قوم دويدند و     به مقصد نرسيدند
فرياد که         در رهگذر آدم خاکي             بس دانه فشاندند و   بسي دام تنيدند
همت طلب از  باطن پيران سحرخيز             زيرا که يکي را        ز دو عالم طلبيدند
زنهار مزن دست به دامان گروهي                کز حق ببريدند       و به باطل گرويدند
چون خلق در آيند به بازار حقيقت                 ترسم نفروشند      متاعي که خريدند
کوتاه نظر غافل از آن سرو بلند است               کاین جامه به اندازه هر کس نبریدند
مرغان نظرباز سبک سير    فروغي                از دامگه خاک          بر افلاک پريدند

مزاراین شاعر توانای ایران مشخص نیست  وگمان میرود که در آرامگاه بایزید بسطامی باشد

 

غیاث‌الدین ابوالفتح عُمَر بن ابراهیم خَیّام نیشابوری متولد ۲۸ اردیبهشت ۴۲۷ در شهر نیشابور  که خیامی  و خیامی النّیسابوری هم نامیده شده‌است، ، فیلسوف ، عارف ، حکیم  ، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و رباعی‌سرای ایرانی است  که  هم زمان با دورهٔ حکومت سلجوقیان میزیسته   است. ولیکن اشتهارش بیشتر به خاطر رباعیات  خیام است که بیان کننده فلسفه خاصی است ولذا به بیشتر زبانهای دنیا ترجمه شده،  علت اشتهارش به خیام اینست که پدرش به شغل خیمه دوزی اشتغال داشته است .خیام خصوصا ریاضی دانی برجسته  میباشد . وی با  فراگیری علوم و دانش زمان خود  در فلسفه، نجوم و ریاضی به مقامات بلندی رسید و در علم طب نیز مهارت داشته وتوانسته  سلطان سنجر را که در زمان کودکی به مرض آبله گرفتار شده  معالجه کند.خیام به دو زبان فارسی و عربی نیز شعر می سرود و در علوم مختلف کتابهای با ارزشی نوشته است.گرچه  بیشتر شهرت و آوازه ی او به خاطر جایگاه ادبی و رباعیاتش می باشد که به چندین زبان زنده ی دنیا ترجمه شده و در اروپا شهرت فراوانی به دست آورده است اما مقام علمیش بحدی است که مجسمه او در سازمان ملل متحد نصب شده است .وی در حدود سال ۴۴۹ هجری قمری  کتابی به زبان عربی در مورد معادله های درجه سوم نوشت و نام آن را «رساله فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله» گذاشت، و  آن را به  خواجه نظام الملک طوسی تقدیم نمود. وی در زمان ملک شاه سلجوقی به سرپرستی رصد خانه اصفهان منصوب شد وزیج ملکشاهی یا همان سالنامه راآماده کرد و طرح سر و سامان دادن به گاه شمار را تنظیم کرد. وی گاه شمار جلالی یا همان تقویم جلالی را که به نام جلال الدین ملک شاه معروف است دسته بندی کردوی برای این کار مدار گردش کره ی زمین به دور خورشید را تا ۱۶ رقم اعشار محاسبه کرد. کار او در ۲۵ فروردین سال ۴۵۸ هجری شمسی به اتمام رسید.، اما پس از مرگ ملک شاه این گاه شماری به کار گرفته نشد.در این زمان عمر خیام به عنوان ستاره شناس در دربار مشغول خدمت بود، اگرچه خودش به ستاره شناسی اعتقاد زیادی نداشت، توانست مهم ترین و تاثیرگذارترین اثر ریاضی خود را به نام «رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات اقلیدس» راتالیف کند و در آن به شرح خطوط موازی و نظریه ی نسبت ها پرداخت. پس از مرگ ملک شاه و کشته شدن نظام الملک وزیر دربار، خیام مورد بی مهری های زیادی قرار گرفت، به گونه ای که کمک مالی به رصدخانه زیج قطع شد. پس از سال ۴۷۹ هجری قمری، خیام تصمیم گرفت اصفهان را ترک کند و به مرو که به عنوان پایتخت جدید سلجوقیان انتخاب شده بود برود. خیام پس از آن کتاب های «میزان الحکم» و «قسطاس المستقیم» را  تالیف کرد. و کتاب «مشکلات الحساب» را نیز احتمالا در همین سال ها به رشته ی تحریر در آورده است. خیام نخستین کسی است که به تحقیق منظم علمی در معادله های درجه اول، دوم و سوم پرداخته و آن ها را به صورت علمی  طبقه بندی نموده است. کتاب وی در مورد علم جبر که شامل این تحقیقات است، نشان دهنده ی فکر منظم علمی او می باشد و یکی از برجسته ترین آثار قرون وسطایی در این علم می باشد.حکیم عمر خیام در دوران زندگی خود به واکاوی ریاضی موسیقی نیز همت گماشته و در کتاب «القول علی اجناس التی بالاربعاء» مسئله ی تقسیم یک چهارم را به سه فاصله ی مربوط به مایه های بی نیم پرده، با نیم پرده ی بالارونده و یک چهارم پرده توضیح می دهد.که نشان میدهد دستی چیره در موسیقی داشته .تعداد رباعیات خیام ۵۷ تا می باشد که به کمک آن ها می توان تا حد زیادی به زبان شاعری و روش فلسفی او پی برد. زبان خیام نیشابوری در شعر بسیار ساده، طبیعی و بی آلایش است و در شاعری پیرو کسی نیست . مشخص است که هدف این حکیم بزرگوار از سرودن این رباعیات شاعری نبوده است بلکه بیشتر به خاطر داشتن ذوق شاعری بینش های فلسفی خود را در قالب شعر بیان می کرده است.رباعیات خیام به چند دسته ی کلی تقسیم می شود که شامل راز آفرینش، از ازل نوشته، درد زندگی، گردش دوران، دم را دریابیم، ذرات گردنده و هرچه بادا باد می باشد.جالب است بدانید که یکی از حفره های ماه به افتخار این حکیم عالی قدر به نام عمر خیام نام گذاری شده است. و سیارک ۳۰۹۵ در سال ۱۹۸۰ به نام وی نامگذاری شد.یک هتل در تونس به نام عمر خیام است، و شراب هایی در کشور فرانسه و مصر تولید می شود که خیام نام دارد.در سال ۱۹۵۶ فیلم آمریکایی عمر خیام ساخته شد. همچنین فیلم میراث دار: افسانه عمر خیام، فیلم آمریکایی دیگری است که در سال ۲۰۰۵ ساخته شد.خیام شخصیت اصلی رمان سمرقند اثر امین معلوف می باشد. وی همچنین یکی از موضوعات بحث میان دو تن از شخصیت های رمان «گرگ دریا» اثر جک لندن نیز می باشد.

کتاب ها و آثار حکیم عمر خیام

رساله فی البراهین علی مسائل الجبر و المقابله – به زبان عربی

رساله فی شرح ما اشکل من مصادرات کتاب اقلیدس

میزان الحکمه

قسطاس المستقیم

رساله مسائل الحساب

القول علی اجناس آلتی بالاربعاء

رساله کَون و تکلیف

درگذشتهٔ ۱۲ آذر ۵۱۰ در نیشابور

خيام اگر ز باده مستي خوش باش

با ماهرخي اگر نشستي خوش باش

چون عاقبت کار جهان نيستي است

انگار که نيستي چو هستي خوش باش

اين قافله عمر عجـب ميگذرد

درياب دمي کـه با طرب ميگذرد

ساقي غم فرداي حريفان چه خوري

پيش آر پياله را که شب ميگذرد

افسوس كه نامه جواني طي شد

و آن تازه بهار زندگاني دي شد

وآن مرغطرب كه نام او بود شباب

فرياد ندانم كي آمدوكي شد

یک عمر به کودکی به استاد شدیم

یک عمر زاستادی خود شاد شدیم

افسوس ندانیم که ما را چه رسید

از خاک بر آمدیم و بر باد شدیم

اسرار ازل را نه تو دانی و نه من

وین حرف معما نه تو دانی و نه من

هست از پس پرده گفتگوی من و تو

چون پرده برافتد نه تو مانی و نه من خ

ا کي غم آن خورم که دارم يا نه

وين عمر به خوشدلي گذارم يا نه

پرکن قدح باده که معلومم نيست

کاين دم که فرو برم برآرم يا نه خیام

 

سنگ قبر و بنای بسیار زیبای احداث شده بر مزارش در شهر نیشابور یکی از بدیع ترین آثار ایران است که گویای عظمت وشان این بزرگمرد دانشمند وشاعر گرانقدر است

 

نقاشی از چهره مرحوم یغما جندقی

میرزا رحیم  (ابوالحسن )یغما درسال ۱۱۹۶ه ج  در دهکده خوروبیابانک از روستاهای شهرستان جندق درشمال استان اصفهان  به دنیا آمد. چون جندق شهری کویری است پرورش شتر  یکی از مشاغل رایج بوده وهست. بهمین جهت میرزا رحیم جندقی در هفت سالگی در بیرون ده شترمی‌چراند و معاش خانواده خود را تأمین می کرد، یغما در نوجوانی به سمت منشی حاکم جندق برگزیده شد و در این زمان سرودن اولین اشعار خود را با تخلص مجنون آغاز کرد. در سال ۱۲۱۶ ه.ق حاکم مزبور سر به شورش کرد  و در جنگ با سردار اعزامی از تهران شکست خورد و فراری شد. با این حال یغما به سبب ادب و لیاقت خود به منشیگری سردار ذوالفقار خان حاکم سمنان ودامغان  برگزیده شد و مدت شش سال در نزد وی بود. وی در سال ۱۲۲۲ ه.ق به علت سعایت بدخواهان مورد غضب سردار ذوالفقار خان واقع و پس از چوب وفلک مفصل تمام دارائی هایش ضبط وچند ماهی نیز به سیاهچال افتاد .  یغمای جندقی پس از آزادی نام و تخلص خود را به ابوالحسن یغما تغییر داد و جامه درویشی پوشید و پس از مدتی  سیر و سیاحت از طریق یزد عازم تهران شدو مورد توجه حاج میرزا آقاسی صدراعظم محمد شاه  قرار گرفت و در دربار قاجار جایگاهی یافت  و به  حکومت کاشان  منصوب شد وپس از چندی  به هرات هجرت کرد و در سن هشتاد سالگی به زادگاهش بازگشت و در16ربیع الثانی  سال ۱۲۷۶ قمری در خور وبیابانک زادگاهش بدرود حیات گفت ودربقعه  امامزاده داوود واقع در خور وبیانک به خاک سپرده شد .   یغما شاعری وارسته بود که هیچگاه به مدح شاه و درباریان نپرداخت از وی غزل‌های زیبایی به یادگار مانده که در زمره بهترین غزل‌های دوران قاجاربه شمار می‌رود وی  از جمله شعرای این دوره بود که در صدد پالایش زبان فارسی از لغات بیگانه برآمد و لذا در اکثر اشعار خود از لغات اصیل پارسی استفاده می کرد.از تازی نویسی بیزار بود  از این شاعر اشعاری در قالب‌های مختلف شعری اعم از غزل قصیده و ترجیع بند وهجویات  به یادگار مانده است که بخصوص هجویات او انعکاسی از واکنش طبیعی وانتقادی یغما نسبت به سیاست های ظالمانه حکومت وقت و اوضاع  نابسامان اجتماعی جامعه خود است.  یغما همچنین اشعار مذهبی خصوصا” مرثیه   در وصف واقعه جانسوز کربلا سروده که در مراسم نوجه خوانی وسینه زنی دهه عاشورا مورد استفاده مداحان اهل بیت قرار میگیرد  انجمن‏ آثار ملّی دستور داد تا سنگی مرمرین‏ نوشتند و از تهران به خور فرستادند و در محرم ۱۳۹۴ بعد از ۱۱۸ سال از درگذشت این شاعر آن را بر مزار یغما نهادندتا  یادمانی باشد برای  نسل های بعدی و مدفنش ناشناخته نماند .

گوش اگر گوش تو وناله اگر ناله من

آنچه البته به جائی نرسد فریاد است

 

ما خراب  غم وخمخانه زمی آباد است                   ناصح ازباده سخن کن که نصیحت باد است

خیز واز شعله می آتش نمرود افروز                          خاصه اکنون که گلستان ُ  ارم شداد  است

سیل کهسار خم از میکده در شهر افتاد                      وای بر خانه پرهیز    که بی بنیاد      است

با زلال خضرم   از می روشن   چه نیاز                         چشمه آب سیاهی که دراین بغداد  است

به جز از تاک که شد محترم از حرمت می                  زادگان را همه فخر از شرف اجداد   است

گوش اگر گوش تو وناله اگر ناله من                              آنچه البته به جائی   نرسد فریاد   است

گفته ای نیست گرفتار  مرا            آزادی                    نه که هر کس که گرفتار تو شد آزاد  است

چشم زاهد به شناسائی سر  رخ وزلف                        دیدن روز وشب اعمی         مادر زاد است

گفتمش خسرو شیرین که ای  دل بنمود                      انکه در عهد من این کوه کند  فرهاد است

هر که یغما شنود ناله    گرمم   گوید                            آهن سرد چه کوبی دلش از فولاد    است

 

 مرثیه ای در باب جضرت علی اکبر (ع) از یغمادرقالب مستزاد

 

می رسد خشکْ لب از شطّ فرات، اکبر من               نوجوان اکبر من

سَیلانی بکن ای چشمه چشم تر من!                          نوجوان اکبر من

کسوَت عمر تو، تا این خم فیروزه نُمون               لعلی آورده به خون

گیتی از نیل عزا ساخت سیه معجر من                    نوجوان اکبر من

تا زشست ستم خصم خدنگ افکن تو                     شد مشبک تن تو

بیخت پرویزن غم خاک عزا بر سر من                   نو جوان اکبر من

کرد تا لطمه باغ اجل ای نخل جوا ن                       باغ عمر تو خزان  

ریخت از شاخ طراوت همه برگ وبر من                  نوجوان اکبر من

دولت سوگ توام ای شه اقیم  بها                         خسروی کرد عطا

سینه طبل است وعلم آه والم لشگر من                 نوجوان اکبر من

چرخ کز داغ غمت سوخت بر آتش چو خسم       تا به دامانت رسم

کاش بر باد دهد توده خاکستر من                         نو جوان اکبر من

تا تهی جام بقایت زمدار مه ومهر                          دور مینای سپهر

ساخت لبریز زخوناب جگر ساغر من                    نو جوان اکبر من

تا مه روی تو ای بدر عرب شمس عراق              خورد آسیب محاق

تیره شد روز پدر گشت سیه اختر من                    نو جوان اکبر من

تا ابد داغ تو ای زاده آزاده نهاد                             نتوان برد ز یاد

از ازل کاش نمی زاد مرا، مادر من                         نوجوان اکبر من

تا مهِ روی تو ای بَدر عرب! شمس عراق!           خورد آسیب محاق

تیره شد روز پدر، گشت سیه اختر من                   نوجوان اکبر من

گر به شاخ ارم ای باز همایون فر وفال              تا کشودی پروبال

ریخت در دام حوادث همه بال وپر من                نوجوان اکبر من

گر برین باطله (یغما)! کَرَمِ شبه رسول                  نکشد خطّ قبول

خاک بر فرق من و کلک من و دفتر من                   نوجوان اکبرمن

آرامگاه مرحوم یغمای جندقی در خور وبیابانک

درکنار صحن امام زاده داوود (ع)

 

 

 

 

شادروان مهرداداوستا

تصویر برداشت از مجله اینتر نتی ستاره

حمیدرضا رحمانی معروف به مهرداد اوستا  در بیستم بهمن  ماه 1308هجری شمسی  در شهرستان بروجرد متولد شد ودر تاریخ  سه شنبه هفدهم اردیبهشت سال 1370  هنگام عشقبازی با شعری که برای تصحیح در اختیارش گذارده بودند ، در تالار وحدت تهران ایست قلبی کرد ودرسن 62سالگی جان به جان آفرین تقدیم وجامعه ادبی کشور را داغدارنمود .تحصیلات ابتدائی را در بروجرد شروع کرد اما در سال 1320یعنی سال شروع جنگ بین الملل دوم در معیت خانواده به تهران کوچ کردند و حمید رضا  بقیه تحصیلات خود را دردبیرستان های شبانه این شهر به پایان رسانده ودرسال 1327دررشته معقول ومنقول دانشگاه تهران پذیرفته شد وسپس تحصیلات فوق لیسانس خودرادررشته فلسفه به پایان رساند .ویاز همان سال ورودش به دانشگاه تهران  به استخدام وزارت آموزش و پرورش در آمد و به عنوان دبیر در چندین دبیرستان تهران به تدریس پرداخت. او در سالهای ۱۳۳۳ و ۱۳۴۵ دو بار ازدواج کرد که حاصل آن یک پسر و سه دختر بود.

از سال ۱۳۳۳ ودرسن ۲۵ سالگی به عنوان جوانترین استاد به تدریس در دانشگاه (تهران) در رشته‌های گوناگون علوم انسانی پرداخت. رشته های تدریس شده توسط وی شامل فلسفه، زبان فارسی، ادبیات فارسی، فلسفه‌ی تاریخ، تاریخ هنر، تاریخ اجتماعی هنر، زیبایی‌شناسی ، روش تحقیق در زیبائی شناسی و تاریخ موسیقی می شد. نبوغ و پشتکار اوستا باعث شد تا در سال ۱۳۳۶ به عضویت “شورای بررسی رساله های دکترای دانشجویان دوره‌ی دکتری ادبیات فارسی” درآیداو که حالا با نام هنری مهرداد اوستا شناخته میشد  با سباستین مونه فیلسوف شرق شناس فرانسوی آشنا شد. درسال ۱۳۳۹نخستین مجموعه شعر او به نام” از کاروان رفته”منتشر شد. وسال ۵۱ دومین مجموعه شعر وی به نام “شراب خانگی ترس محتسب خورده “را در قالب قصیده منتشر کرد. پس از پیروزی انقلاب، سمتهای وزارت فرهنگ و آموزش عالی، ریاست دانشگاه تهران، ریاست مجتمع عالی هنر و… را عهده دار شد.
طبع او بیشتر به قصیده‌سرایی متمایل بودبطوریکه اورا بزرگترین قصیده‌سرای معاصر بعد از “ملک الشعرای بهار ” دانستنداما اوستا در دیگر زمینه‌های شعر همانند غزل، مثنوی، دوبیتی‌های پیوسته، رباعی  نیز اشعار نابی سرود.  از دیگر کارهای مطرح او  تصحیح “دیوان سلمان ساوجی” می باشد .
در سال‌های بعد با خلق آثار “پالیزان” و “از امروز تا هرگز” قدرت نویسندگی وی از حدود مرزهای کشور فراتر رفته واستاد را  در حد “رامبو” و “بودلر” ارزیابی نمودند بطوریکه ژان پل سارتر از وی به عنوان “یکی از متفکران برجسته مشرق زمین” نام برده ‌ ودکتر زرین‌کوب در نقد کتاب “پالیزان”  اظهار داشت: «مهرداد اوستا با خلق این اثر، سبک جدیدی را به سبک‌های نگارش جهان افزوده است.فهرست  آثار چاپ شده این استاد گرانمایه به شرح زیر است

• تصحیح دیوان سلمان ساوجی
• عقل و اشراق
• از کاروان رفته
• پالیزبان
• حماسهٔ آرش
• از امروز تا هرگز
• اشک و سرنوشت
• روش تحقیق در دستور زبان فارسی و شیوهٔ نگارش
• شراب خانگی ترس محتسب خورده
• تیرانا
• امام، حماسه‌ای دیگر

مهرداد اوستا با  دستگاه‌ها و گوشه‌های موسقی ایرانی آشنائی دقیق داشت و درست نیم ساعت بعد از زمانی که در تالار وحدت چشم از جهان فروبست، در دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران کلاس “تاریخ موسیقی” داشت.

                                                                     *************

وفا نكردي و كردم، خطا نديدي و ديدم                

                                                     شكستي و نشكستم، بُريدي و نبريدم
اگر ز خلق ملامت، و گر ز كرده ندامت        

                                                 کشيدم از تو كشيدم، شنيدم از تو شنيدم
کي ام،شكوفه اشكي كه در هواي تو هر شب

                                                ز چشم ناله شكفتم، به روي شكوه دويدم
مرا نصيب غم آمد، به شادي همه عالم                 

                                                      چرا كه از همه عالم، محبت تو گزيدم
چو شمع خنده نكردي، مگر به روز سياهم        

                                                 چو بخت جلوه نكردي، مگر ز موي سپيدم
بجز وفا و عنايت، نماند در همه عالم                      

                                                        ندامتي كه نبردم، ملامتي كه نديدم
نبود از تو گريزي چنين كه بار غم دل                 

                                                ز دست شكوه گرفتم، بدوش ناله كشيدم
جواني ام به سمند شتاب مي شد و از پي              

                                                         چو گرد در قدم او، دويدم و نرسيدم
به روي بخت ز ديده، ز چهر عمر به گردون    

                                            گهي چو اشك نشستم، گهي چو رنگ پريدم
وفا نكردي و كردم، بسر نبردي و بردم                     

                                                        ثبات عهد مرا ديدي اي فروغ اميدم؟

                                                      ****************

با من بگو تا کیستی، مهری؟ بگو، ماهی؟ بگو   

                                       خوابی؟ خیالی؟ چیستی؟ اشکی؟ بگو، آهی؟ بگو

راندم چو از مهرت سخن گفتی بسوز و دم مزن

                                          دیگر بگو از جان من، جانا چه می‌خواهی؟ بگو

گیرم نمی‌ گیری دگر، زآشفته عشقت خبر

                                           بر حال من گاهی نگر، با من سخن گاهی بگو

ای گل پی هر خس مرو، در خلوت هر کس مرو

                                             گویی که دانم، پس مرو، گر آگه از راهی بگو

غمخوار دل ای می ‌نیی، از درد من آگه نیی

                                                    ولله نیی، بالله نیی، از دردم آگاهی بگو

بر خلوت دل سرزده یک ره درآ ساغر زده

                                               آخر نگویی سرزده، از من چه کوتاهی بگو؟

من عاشق تنهایی‌‌ام سرگشته شیدایی‌ام

                                           دیوانه‌‌ای رسوایی‌‌ام، تو هرچه می‌خواهی بگو

  پیکر وی در قطعه‌ی مشاهیر ادب و هنر ایران حجره 963 (فرهیختگان وادبا )بهشت زهرا (ع)در تهران به خاک سپرده شد.   (عکاس – محمد نفیسی )